Η συνάντηση του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ, Γουίτκοφ, με τον Ιρανό ΥΠΕΞ, Αραγτσί, που θα πραγματοποιούνταν στις 6 Φλεβάρη, στην Κωνσταντινούπολη (όπως συμφωνήθηκε αρχικά με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της Μ. Ανατολής, ως παρατηρητών), με αίτημα του Ιράν, μεταφέρθηκε τελικά στο Ομάν και σε διμερές πλαίσιο. Η Τεχεράνη έχει λόγους να μη θέλει εμπλοκή του Ερντογάν.
Ο Τραμπ καλωσόρισε τη διάθεση της Τεχεράνης για διαπραγματεύσεις, αλλά παράλληλα ενισχύει τη σκληρή γραμμή. Με τη λήξη των συνομιλιών, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε νέο πακέτο κυρώσεων κατά ιρανικών οντοτήτων. Με την αβεβαιότητα για την ατζέντα να παραμένει, οι επαφές πέτυχαν τον ελάχιστο αναγκαίο στόχο της συνέχισης της διαπραγματευτικής διαδικασίας.
Το κρίσιμο ερώτημα της περιόδου επιστρέφει με ανησυχητικές προεκτάσεις: πόσο κοντά βρίσκονται οι ΗΠΑ σε μια στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν; Η συνάντηση στις 11 Φεβρουαρίου στην Ουάσιγκτον, μεταξύ Νετανιάχου και Τραμπ, με βασικό θέμα αυτές τις διαπραγματεύσεις, ίσως αποδειχτεί καθοριστική των εξελίξεων. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θεωρεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει τον περιορισμό του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου, καθώς και τον τερματισμό της στήριξης του Ιράν προς τις συμμαχικές του δυνάμεις στη Μ. Ανατολή.
Στην οπτική της Τεχεράνης, η διαπραγμάτευση για τους πυραύλους ισοδυναμεί με εθελοντικό αφοπλισμό. Όσο για τον «Άξονα της Αντίστασης», το δίκτυο ιρανικών περιφερειακών συμμάχων, η Τεχεράνη του προσδίδει στρατηγικό βάθος, αφού είναι ενσωματωμένος στο ιρανικό δόγμα ασφαλείας. Η εγκατάλειψή του ως διαπραγματευτικού χαρτιού θα άνοιγε τον δρόμο σε μελλοντικούς εξαναγκασμούς.
Οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να βιάζονται, αλλά ούτε και αποκλιμακώνουν. Μέχρι στιγμής το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν», που περιπολεί στον Περσικό Κόλπο, διαθέτει, για άγνωστο λόγο, εξαιρετικά περιορισμένη συνοδεία. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι λίγο πιο πίσω κινείται μια δεύτερη δύναμη του πολεμικού ναυτικού των ΗΠΑ (η πραγματική δύναμη κρούσης), η οποία πλησιάζει.
Το έγκυρο Politico γράφει ότι ένα αμερικανικό χτύπημα στο Ιράν μπορεί να εκδηλωθεί πιθανότατα μέσα σε αυτόν τον μήνα. Με βάση το δημοσίευμα, η Ουάσιγκτον χρειάζεται περίπου μία επιπλέον εβδομάδα για να ολοκληρώσει την ανάπτυξη των απαραίτητων στρατιωτικών μέσων, ώστε να καταστούν επιχειρησιακά έτοιμα για ένα τέτοιο σενάριο. Η πληροφορία αυτή δεν αφορά πολιτικές αποφάσεις ή διπλωματικά διλήμματα, αλλά κάτι πιο ωμό: τη στρατιωτική προετοιμασία επί του πεδίου. Ο χρόνος δεν μετράται πολιτικά, αλλά επιχειρησιακά. Η αναφορά του Politico πιθανότατα σχετίζεται με την άφιξη επιπλέον αμερικανικών αεροπλανοφόρων και πολεμικών πλοίων στη Μ. Ανατολή.
Ο Τραμπ δεν έχει δώσει την παραμικρή ένδειξη για το εύρος και τους σκοπούς ενδεχόμενης αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων. Έτσι, τα πιθανά σενάρια περιλαμβάνουν τα πάντα: αποκλεισμό τύπου Βενεζουέλας, επιλεκτικές ή περιορισμένες επιθέσεις και τέλος μεγάλης κλίμακας στρατιωτική σύγκρουση. Αλλά…
Το κρίσιμο στοιχείο, που δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανέναν, είναι ότι μια σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν δεν θα είναι γεωγραφικά περιορισμένη. Στην ευρύτερη Μ. Ανατολή, σήμερα πλέον, συμπεριλαμβάνονται η Βόρεια Αφρική, το Πακιστάν και μια ζώνη κρατών που ξεκινά από το Σουδάν και φτάνει στη Σομαλία. Η εμπλοκή της Τουρκίας στην πρόσφατη πολεμική σύγκρουση Ινδίας-Πακιστάν στο Κασμίρ δείχνει ότι μπορεί να επεκταθεί μέχρι την Ινδία!
Ωστόσο, παράγοντα βαρύνουσας σημασίας αποτελούν οι αραβικές και μουσουλμανικές χώρες της περιοχής, οι οποίες έστειλαν σαφή μηνύματα, προς κορυφαίους αξιωματούχους των ΗΠΑ, ζητώντας με έμφαση να αποτραπεί η στρατιωτική επέμβαση. Μάλιστα, από την πρώτη στιγμή δήλωσαν ότι δεν θα διευκολύνουν τις ΗΠΑ σε μια τέτοια επιχείρηση (διάθεση εναέριου χώρου, κ.ά.). Σε ό,τι αφορά την τουρκική ουδετερότητα, είναι φανερό ότι αυτή αντανακλά έναν πραγματικό φόβο για ένα μετα-ισλαμικό Ιράν και των πιθανών γεωπολιτικών τεκτονικών μετατοπίσεων.
Το πιο ισχυρό χαρτί της Τεχεράνης, με τις υπάρχουσες δυνατότητες, είναι η απειλή στη λογική «αμοιβαίας καταστροφής»: επιθέσεις σε βάσεις των ΗΠΑ στον Κόλπο, επιθέσεις μέσω συμμάχων και πληρεξουσίων, των Χούθι, της Χεζμπολάχ, πολιτοφυλακών στο Ιράκ και τη Συρία και απειλές για τη ναυτιλία στα Στενά του Ορμούζ, με το παγκόσμιο οικονομικό, και ό,τι άλλο κόστος, να είναι αμφίβολο αν είναι σε θέση να το διαχειριστούν οι ΗΠΑ. Αυτό αυξάνει δραματικά τις απαιτήσεις για ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, καθώς οι ΗΠΑ θα πρέπει να προστατεύουν ταυτόχρονα τους συμμάχους, τις βάσεις και τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς, χωρίς να υπολογίζουμε τις δεδομένες αντιδράσεις Κίνας-Ρωσίας.
Τι θέλουν ΗΠΑ; Υπάρχει σχεδιασμένη στρατηγική ή πάμε κι ό,τι προκύψει; Είναι φανερό πως ο γενικότερος στόχος της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν δεν είναι απλά η αλλαγή καθεστώτος. Και γιατί δεν έχει τέτοια δυνατότητα και, το σημαντικότερο, γιατί μια αλλαγή καθεστώτος δεν διασφαλίζει αλλαγή στον γεωπολιτικό προσανατολισμό του Ιράν, σε βαθμό που να ικανοποιεί τις στρατηγικές επιδιώξεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στην περιοχή.
Τις παραπάνω αβεβαιότητες τις ενίσχυσε η πρόσφατη εσωτερική ανάφλεξη στο Ιράν. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Μπέσεντ, παραδέχθηκε και περιέγραψε τον τρόπο που η Ουάσιγκτον σχεδίασε σκόπιμα την έλλειψη δολαρίων στο Ιράν, συμβάλλοντας στην κατάρρευση μεγάλης ιρανικής τράπεζας, την απότομη υποτίμηση του εθνικού νομίσματος και στις οικονομικές πιέσεις που προηγήθηκαν των αναταραχών του Δεκεμβρίου.
Σύμφωνα με τον Μουσαβιάν (Ιρανός πρώην διαπραγματευτής για τα πυρηνικά), το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα παραμείνει ειρηνικό. Όπως τονίζει, η ουσία της κρίσης βρίσκεται στους πραγματικούς φόβους του Ισραήλ, που αφορούν τη διατήρηση της υπεροχής του στη Μ. Ανατολή. Το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να απαντήσει στρατιωτικά, πλήττοντας το Ισραήλ, όταν δέχθηκε επίθεση.
Μια ανοιχτή επέμβαση, και συνακόλουθα ένας ευρύτερος πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, θα αποτελέσει πρόγευση του χάους για ό,τι θα ακολουθήσει. Ακόμη και η αποδυνάμωση ή και η κατάρρευση του καθεστώτος της Τεχεράνης, είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσουν σε ένα ντόμινο αποσχιστικής ανάφλεξης. Όσο και αν στο Ισραήλ κερδίζουν έδαφος ιδέες περί εθνοτικής κατάτμησης του Ιράν, το αναπάντητο ερώτημα αφορά το πώς αυτή δεν θα επηρεάσει τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Η πιο επικίνδυνη ιδέα, αν υλοποιηθεί, όπως εξηγεί σε ανάλυσή του το National Interest, αφορά τη χρησιμοποίηση των «ανταρτών» στο Βελουχιστάν, στα σύνορα του Πακιστάν, ως πιθανό εργαλείο αποσταθεροποίησης του Ιράν.
Το πού ακριβώς στοχεύουν οι πολιτικές του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού είναι δύσκολο να σταθμιστεί. Σίγουρα ωστόσο συναρτώνται με μια γενικότερη στρατηγική δυστοκία στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται. Ο παλιός χάρτης που σχεδιάστηκε από τη Βρετανία και τη Γαλλία, στα ερείπια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για τη Μ. Ανατολή, έχει ακυρωθεί από τις εξελίξεις και ο νέος χάρτης αργεί να χαραχτεί. Το πιο ορατό στοιχείο, από την αστάθεια που εκλύεται σήμερα στην περιοχή, είναι το γεγονός ότι τροφοδοτεί συγκρουόμενες φιλοδοξίες, νέων και παλαιών, περιφερειακών δυνάμεων.
ΧΒ
