Τα χελιδόνια της άνοιξης μέσα στον μαύρο χειμώνα
Ο ξεσηκωμός της γαλλικής νεολαίας, η κρίση του συστήματος και το στοίχημα της πολιτικής προοπτικής
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία, που οι λαοί ακούνε, μέσα από τις φωνές των παιδιών τους, τις μεγάλες αλήθειες που γεννούν οι καιροί. Ο ξεσηκωμός της γαλλικής νεολαίας, που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2026 από σχολεία των λαϊκών προαστίων του Παρισιού και εξαπλώθηκε ραγδαία στη Γαλλία, αλλά και έξω από τα σύνορά της, δεν αποτελεί ένα απλό ξέσπασμα οργής. Συμπυκνώνει τις αγωνίες εκατομμυρίων νέων ενάντια σε ένα γερασμένο σύστημα που τους επιτίθεται ολομέτωπα ενόσω κινεί ξανά τις μυλόπετρες των μεγάλων πολέμων. Η Γαλλία, η πρώτη στρατιωτική δύναμη στην ΕΕ και η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στο πλαίσιό της, ήταν η πρώτη ιμπεριαλιστική χώρα που κήρυξε το τέλος της υποτιθέμενης «εποχής της ανεμελιάς» δια στόματος του προέδρου της Εμμανουέλ Μακρόν μετά την έναρξη του πολέμου στην Ευρώπη. Και βέβαια, η κρίση του καπιταλιστικού-ιμπεριαλιστικού συστήματος είναι τόσο συνολική και τόσο βαθιά που αναπόφευκτα γεννά νέους κύκλους όλο και μεγαλύτερης κοινωνικής ταξικής σύγκρουσης, των οποίων γινόμαστε μάρτυρες. Η «εποχή των τεράτων», όπως θα την αποκαλούσε ο Αντόνιο Γκράμσι, συλλαμβάνεται από τις κεραίες της νεολαίας που είναι πάντοτε ο πιο ευαίσθητος δέκτης της κοινωνίας και ο συχνότερος πυροκροτητής των λαϊκών αγώνων.
Από τα φτωχά σχολεία των προαστίων σε ένα ευρύ κίνημα νεολαίας με παλλαϊκή υποστήριξη
Χρειάστηκαν μόλις δέκα ημέρες για να εξαπλωθεί μια διαμαρτυρία για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και τις υλικοτεχνικές βλάβες από το Λύκειο Antoine-de-Saint-Exupéry στο προάστιο Κρετέιγ του Παρισιού στις 21 Σεπτεμβρίου σε όλη τη Γαλλία. O ξεσηκωμός ξεκίνησε από τη νεολαία των λαϊκών προαστίων του Παρισιού, από μαθητές που βιώνουν άμεσα τις συνέπειες της κοινωνικής ανισότητας και των ταξικών αποκλεισμών στη μέση και ανώτατη εκπαίδευση, πολλοί εκ των οποίων είναι μετανάστες πρώτης, δεύτερης και τρίτης γενιάς. Η αφετηρία του σημερινού γαλλικού κινήματος νεολαίας δεν καθορίζει το σύνολό του, φωτίζει ωστόσο τις υλικές αντιθέσεις που πυροδότησαν την έκρηξή του και τους ταξικούς κινητήρες που συντηρούν τη διάδοσή του σε κατεύθυνση αναμέτρησης με το σύστημα. Ιδιαίτερο ζήτημα που ήρθε στο φως είναι η βαθιά ασφυξία της νεολαίας από το γεγονός ότι η γαλλική αστική τάξη την «μαντρώνει» από τις 8 το πρωί ως τις 6 το απόγευμα μέσα στα γαλλικά σχολεία, με σκοπό την καθυπόταξή της. Η άνιση μεταχείριση σε σχέση με τα ιδιωτικά σχολεία του Παρισιού, τα 35άρια τμήματα, η άνιση πρόσβαση υπέρ των ιδιωτικών σχολείων ελίτ μέσα στα πανεπιστήμια με το νέο σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια Parcoursup (2018) ανήκουν σε μια ευρεία βεντάλια ζητημάτων που άνοιξαν μονομιάς. Η εντατικοποίηση, η πίεση για διαρκή επίδοση και η έλλειψη χρόνου, εν μέσω παντελούς έλλειψης προοπτικής, συμπυκνώθηκε στη φράση της 15χρονης Ντανιέλας, που καθισμένη δίπλα στο μπλόκο του σχολείου της δήλωνε: «Είμαι εδώ επειδή δεν αντέχω άλλο».
Στις 6 και 13 Οκτωβρίου σημειώνονται τα μεγαλύτερα ως τώρα συλλαλητήρια σε περίπου 30 περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων το Παρίσι, η Λυών, η Μασσαλία, η Λιλ, η Τουλούζη, το Μπορντό και το Στρασβούργο, με μισό εκατομμύριο διαδηλωτές. Σε εκατοντάδες γυμνάσια και λύκεια, περίπου ένα στα τέσσερα σχολεία του Παρισιού, οι μαθητές κινητοποιήθηκαν με αποκλεισμούς σχολείων και πορείες. Στον χορό μπήκαν οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς, τα τρία από τα τέσσερα μεγάλα εργατικά συνδικάτα της Γαλλίας και οι φοιτητές. Τα αμφιθέατρα των συνελεύσεων στα πανεπιστήμια ξεχείλισαν από κόσμο. Στο εύφλεκτο έδαφος της φτώχειας του 15,4%, που σημειώνει ιστορικό υψηλό τριαντακονταετίας στη Γαλλία, και την εκτόξευση των τιμών ενέργειας κατά 21,2% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβρη, που εντείνεται από τα ανοιχτά πολεμικά μέτωπα σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή, ο κάμπος δεν ήθελε και πολύ για να πάρει φωτιά.
Μόνο το μαστίγιο απέμεινε στον γερασμένο κόσμο τους
Η περίπτωση της Γαλλίας είναι δείκτης για την πορεία των πραγμάτων στην Ευρώπη και στον κόσμο. Δεν πρόκειται για την εξαρτημένη Ελλάδα των επικαλούμενων «στενών δημοσιονομικών περιθωρίων», αλλά για τον πάμπλουτο γαλλικό ιμπεριαλισμό που επιβάλλει «τριτοκοσμικές» συνθήκες ταξικών φραγμών στην εκπαίδευση και την ζωή της νέας γενιάς και την καλεί να ζήσει χειρότερα από τους γονείς της. Στο φόντο της ήττας του εργατικού επαναστατικού κινήματος και των πιέσεων που δέχεται από την ισχυρή γεωστρατηγική τριάδα (ΗΠΑ-Ρωσία-Κίνα), καθώς και των απωλειών που έχει υποστεί στις σφαίρες επιρροής του, όπως στο Μάλι, τη Μπουρκίνα Φάσο, το Τσαντ και τη Σενεγάλη, μεγαλώνει η λύσσα του κόντρα στην εργατική τάξη, ενώ παράλληλα συνθλίβει τα μεσοστρώματα. Στήνει πυρετωδώς την πολεμική του μηχανή πάνω στο σώμα των Γάλλων και μεταναστών εργαζομένων, ενώ καμία προοπτική δεν έχει να υποσχεθεί στη νέα γενιά που αντιμετωπίζει ως αναλώσιμη. Και βέβαια η πολεμική προετοιμασία απαιτεί το χρήμα να ρέει για τα κανόνια και τις κοινωνικές δαπάνες να μαραζώνουν.
Ο ξεσηκωμός της νεολαίας αποτελεί για τη γαλλική άρχουσα τάξη μια άκρως επικίνδυνη περιπλοκή στα σχέδιά της να βγει μπροστά στην κούρσα του ανταγωνισμού. Γι’ αυτό και την αντιμετωπίζει με βίαιη καταστολή. Πάνω από 7.000 συλλήψεις έχουν γίνει σύμφωνα με τη γαλλική εφημερίδα Le Monde, από τις 21 Σεπτεμβρίου μέχρι σήμερα, εκ των οποίων, πάνω από το 85% είναι ανήλικοι. Ακραία περιστατικά αστυνομικής βίας σημειώνονται όπως η εκτόξευση χειροβομβίδας στο κεφάλι του 14χρονου που έχασε όλα του τα δόντια (27/9), η πλαστική σφαίρα στο πρόσωπο 16χρονου που έχασε το ένα του μάτι (30/9) και η χειροβομβίδα που διέλυσε ένα χέρι 15χρονου (5/10), τα οποία έριξαν κι άλλο λάδι στη φωτιά της λαϊκής οργής με επτά στους δέκα Γάλλους να δηλώνουν πλέον τη στήριξή τους στις κινητοποιήσεις.
Πέφτουν οι μάσκες του φασισμού
Η ανερχόμενη Λεπέν, ο ακροδεξιός εκφραστής τμήματος της γαλλικής άρχουσας τάξης, ίσως και του πιο φιλόδοξου κομματιού της, αντιλαμβάνεται πλήρως τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει ο νεολαιίστικος ξεσηκωμός για τα σχέδια του γαλλικού κεφαλαίου. Έτσι από την πρώτη στιγμή απαίτησε «αποκατάσταση της τάξης» και περισσότερη καταστολή. Φασιστικές ιστοσελίδες σε όλη την Ευρώπη και σε ποικίλες γλώσσες, προειδοποιούν ότι «η Γαλλία οδεύει στην αυτοκαταστροφή της» λόγω των κινητοποιήσεων. Ακροδεξιές ομάδες επιτίθενται μαζί με την αστυνομία στους διαδηλωτές, ενώ ομοίως κινούνται στο Βέλγιο, την Ισπανία και αλλού. Μπροστά στο κύμα της εξεγερμένης νεολαίας πέφτουν οι «αντισυστημικές» μάσκες του φασισμού και αποκαλύπτεται ο πραγματικός του ρόλος να δρα ως ο πιο ωμός εκφραστής των συμφερόντων του μεγάλου κεφαλαίου.
Πόσο μακριά είναι η Ελλάδα;
Τα προβλήματα είναι εντυπωσιακά κοινά, από τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, τις υπερπλήρεις τάξεις και τα επικίνδυνα σχολικά κτίρια, τους ταξικούς αποκλεισμούς από την είσοδο στο πανεπιστήμιο με το Εθνικό Απολυτήριο και την ΕΒΕ, τις διαγραφές φοιτητών, την εντατικοποίηση και την καταστολή στους χώρους σπουδών, μέχρι τις άθλιες συνθήκες εργασίας που κοστίζουν ζωές, την ανεργία, τη βαρβαρότητα της σεζόν, τους μισθούς πείνας, την έλλειψη στέγης και την ακρίβεια που καλπάζει. Και βέβαια, τα κηρύγματα εθνικιστικού μίσους μεγαλώνουν, ενώ η αποφυλάκιση του αυγού του φιδιού εκκολάπτει ξανά μαχαιροβγάλτες και η υποχρεωτική στράτευση στα 18 προωθείται για την προετοιμασία της νεολαίας ως κρέας για τα κανόνια των ΗΠΑ και της ΕΕ. Στο έδαφος αυτό, τρέμει το ντόπιο και ξένο κεφάλαιο και η κυβέρνηση της ΝΔ, καθώς και τα αστικά κόμματα (ΠΑΣΟΚ, Τσίπρας) που το υπηρέτησαν πιστά τα προηγούμενα χρόνια, μην τυχόν «κολλήσει» η ελληνική νεολαία τον «ιό» του ξεσηκωμού που εκπέμπει η Γαλλία. Ανησυχεί και ο ρεφορμισμός (ΚΚΕ), που κυριαρχεί στα συνδικάτα και τους συλλόγους, μήπως η οργή της νεολαίας τινάξει το καπάκι της χύτρας που τα διατηρεί αδρανείς «σφραγίδες» στη λίστα με τα τρόπαια που του εξασφαλίζουν ρόλο συνομιλητή με το αστικό σύστημα. Μόνο που ακριβώς αυτό το καπάκι μπορεί και πρέπει η ελληνική νεολαία να τινάξει πιάνοντας το νήμα του γαλλικού ξεσηκωμού.
Τα χελιδόνια που προμηνύουν την Άνοιξη
Είναι σωστό να υπενθυμίζεται ότι ο ξεσηκωμός της γαλλικής νεολαίας υπολείπεται σε συγκροτημένους κοινωνικούς και πολιτικούς κινητήρες, με την έννοια ότι λείπει η συγκροτημένη συμμετοχή της γαλλικής εργατικής τάξης και βέβαια το επαναστατικό κομμουνιστικό κόμμα που θα συμπύκνωνε τη θέλησή της να φτάσει την υπόθεση μέχρι τέλους, μέχρι την ανατροπή της κεφαλαιοκρατικής άρχουσας τάξης. Ο ξεσηκωμός αυτός, ωστόσο, κουβαλάει τον σπόρο των μελλοντικών απαντήσεων. Ανεξάρτητα από το μέχρι που θα φτάσει, έχει ήδη βγάλει στο φως και «στον δρόμο» τα ζητήματα του κινήματος. Έχει ήδη ανοίξει με μάχιμο τρόπο την αναζήτηση της νέα γενιάς προς την κατεύθυνση της ανατροπής στο σήμερα. Αξίζει να επισημανθεί ότι αποτελεί την πιο πλατιά κινητοποίηση νεολαίας στη χώρα μετά τον Μάη του ‘68 και έχει ήδη θέσει ζητήματα που ξεπερνούν τα γαλλικά σύνορα. Και βέβαια, κουβαλά παρακαταθήκες σύγχρονων αγώνων, όπως είναι το νικηφόρο κίνημα της γαλλικής νεολαίας ενάντια στο Σύμφωνο Πρώτης Απασχόλησης (CPE) το 2006, το Nuit Debout ενάντια στα αντεργατικά μέτρα το 2016, το κίνημα ενάντια στο νέο σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια Parcoursup το 2018 και τα Κίτρινα Γιλέκα λίγο αργότερα, το κίνημα ενάντια στην αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης το 2023, και άλλες εκδηλώσεις της ταξικής πάλης. Στο σημερινό έδαφος της ήττας του κομμουνιστικού κινήματος, οι αγώνες που ξεσπούν, παρά τις ανεπάρκειές τους, αποτελούν το πραγματικό κοινωνικό εργαστήριο μέσα από το οποίο μπορεί να αντλήσει την πείρα του και να ατσαλωθεί η νέα μαγιά για την ανασυγκρότηση του επαναστατικού κομμουνιστικού κινήματος του μέλλοντος. Αυτά τα νέα παιδιά, αυτή η «GEN Z» που το σύστημα βαφτίζει με ετικέτες του λατινικού αλφαβήτου, που λοιδορεί και που «μαντρώνει» για να καθυποτάξει, ανατρέπουν όλα τα προγνωστικά και βγαίνουν στον δρόμο. Κατά εκατοντάδες χιλιάδες. Αυτά είναι τα χελιδόνια που προμηνύουν την Άνοιξη.
