Υπογράφηκε επίσημα στις 17 Ιουνίου το «Μνημόνιο Κατανόησης» μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν και λίγες μέρες αργότερα ο «Οδικός Χάρτης» των 60 ημερών που το μνημόνιο προβλέπει για να «τερματιστεί ο πόλεμος». Η υπογραφή ενός τέτοιου μνημονίου από την πλευρά των ΗΠΑ συνιστά ομολογία του αδιεξόδου στο οποίο βρέθηκαν λόγω της αποτυχίας επίτευξης των βασικών στόχων που είχαν θέσει. Στόχων με επίκεντρο τον γεωπολιτικό αναπροσανατολισμό της περιφερειακής δύναμης του Ιράν και τη μετατροπή του σε έναν εταίρο που θα λειτουργούσε σαν γεωπολιτικός φραγμός των ΗΠΑ στο κρίσιμο σταυροδρόμι της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας.
Η αποτυχία τους και το αδιέξοδο στο οποίο βρέθηκαν οι ΗΠΑ συνδέεται φυσικά και αντανακλά την αναντιστοιχία μέσων και σκοπών που χαρακτηρίζουν την ιμπεριαλιστική πολιτική των ΗΠΑ. Ρόλο στην εξέλιξη αυτή έπαιξε και η αναταραχή και μεγάλη δυσαρέσκεια στο εσωτερικό των ΗΠΑ, που μεγάλωνε όσο μεγάλωνε και το αδιέξοδο των επιλογών της διοίκησης Τραμπ. Η ιρανική ηγεσία είχε επίσης την ανάγκη αυτής της εξέλιξης για να αντιμετωπίσει τα σοβαρά προβλήματα που έχουν προκύψει από τις πολυετείς κυρώσεις και τις πολεμικές επιδρομές των ΗΠΑ, που επικάθονται στη δεδομένη εκμεταλλευτική, αντιλαϊκή φύση του καθεστώτος που υπηρετεί.
Το Μνημόνιο Κατανόησης δεν θα μπορούσε να αποτυπώσει αυτά που δεν μπόρεσε να παραγάγει η πολεμική επιδρομή των ΗΠΑ και γενικότερα δεν θα μπορέσει εύκολα να αναιρέσει όσα κάθε πλευρά (βάλτε μέσα και το μαντρόσκυλο των ΗΠΑ, το Ισραήλ) κατέκτησε στο πολεμικό πεδίο. Επιπλέον, πρέπει να είναι σαφές ότι το Μνημόνιο λόγω των δεδομένων που παρήγαγε η σύγκρουση περιέχει πολλά θολά σημεία, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί μια διαδικασία όπου αυτή η αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν δεν σταματά αλλά συνεχίζεται με άλλα (όχι πολεμικά) μέσα.
Ο «Οδικός Χάρτης» στον οποίο κατέληξαν οι δύο πλευρές ήταν για να υποβοηθήσουν την υλοποίηση του Μνημονίου Κατανόησης. Περιλαμβάνει τη συγκρότηση μιας Επιτροπής που θα επιβλέπει τη διαδικασία της μεσολάβησης και δύο κρίσιμα βήματα για να προληφθεί ο εκτροχιασμός της διαδικασίας, που προβλέπουν α) γραμμή επικοινωνίας για τα Στενά του Ορμούζ, και β) σύσταση ειδικού μηχανισμού διαχείρισης των συγκρούσεων στον Λίβανο.
Είναι φανερό ότι η όλη διαδικασία θα περάσει από πολλά κύματα, και είναι πολύ νωρίς για οποιεσδήποτε προβλέψεις σχετικά με την κατάληξή της, την εφαρμογή και τη διάρκειά της. Δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί τελείως το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να προσφύγουν στα όπλα είτε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων είτε μετά, εάν θεωρήσουν ότι διαμορφώνονται κάποια άλλα δεδομένα, αν και παραμένουν στο ακέραιο οι λόγοι που οδήγησαν στο σημερινό αδιέξοδο.
Μνημόνιο «δύο ταχυτήτων»
Το σημείο 13 του Μνημονίου που προαπαιτεί κάποια σημεία της συμφωνίας έναντι άλλων, ορίζοντάς τα ως προϋπόθεση για την εφαρμογή των υπολοίπων, συνιστά μια επιτυχία του Ιράν. Αυτά αφορούν:
- την κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα (και του Λιβάνου), ενώ υπάρχει και αναφορά στη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας του Λιβάνου (σημείο 1),
- την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ και την απόσυρση των δυνάμεών τους από την περιοχή, τη νομιμοποίηση της συζήτησης μεταξύ Ιράν και Ομάν για το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ μετά το πέρας των 60 ημερών ελεύθερης διέλευσης (σημείο 4),
- την έναρξη άρσης των κυρώσεων για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου (σημείο 10), καθώς και το άνοιγμα της διαδικασίας ξεπαγώματος των δεσμευμένων από ΗΠΑ-Δύση κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων της χώρας (σημείο 11).
Η συμπερίληψη του Λιβάνου σε ό,τι αφορά την κατάπαυση του πυρός, αλλά θα λέγαμε και γενικότερα το Μνημόνιο συνιστά χτύπημα των ισραηλινών επιδιώξεων. Κάτι που βγαίνει προς τα έξω με τις εκφράσεις μεγάλης δυσαρέσκειας προς το υπερατλαντικό αφεντικό αλλά και με τριγμούς στο εσωτερικό του σιωνιστικού μορφώματος. Από την άλλη, ωστόσο, η έλλειψη (στο Μνημόνιο) ρητής αναφοράς στον τερματισμό της κατοχής και στην απόσυρση του ισραηλινού στρατού από τον Λίβανο ίσως καταστήσει κενό γράμμα το τμήμα εκείνο του σημείου 1 που αναφέρεται στην εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία του Λιβάνου.
Αντίστοιχα, στο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, που το Ιράν χρησιμοποίησε ως «υπερόπλο», είναι γεγονός ότι δύσκολα μπορούν να επανέλθουν στο προηγούμενο καθεστώς. Όμως στο ζήτημα των τελών διέλευσης, στο οποίο το Ιράν προσπαθεί να εμπλέξει/δελεάσει και το Ομάν, υπάρχουν μια σειρά ιμπεριαλιστικές χώρες (και όχι μόνο οι ΗΠΑ) αλλά και καθεστώτα της περιοχής που αντιτίθενται και δεν θα είναι εύκολη η επιβολή τους.
Όσον αφορά τα ζητήματα που αφορούν την άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και το ξεπάγωμα κεφαλαίων-περιουσιακών στοιχείων του, το παιχνίδι από την Ουάσιγκτον είναι διπλό. Από τη μια οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν «μέχρι τέλους» αυτούς τους μοχλούς πίεσης για να αποσπάσουν παραχωρήσεις από το Ιράν στα πεδία που θέλουν. Εξάλλου, έχουν στα χέρια τους και το κρίσιμο «χαρτί» της άρσης των συνολικών και πολύ μεγάλων κυρώσεων έναντι του Ιράν (σημείο 7), που αφορά τη δεύτερη φάση της διαπραγμάτευσης. Από την άλλη, θα χρησιμοποιήσουν αυτά τα «χαρτιά» για να ανοίξουν διαύλους επικοινωνίας με τμήματα της ιρανικής ηγεσίας που θα ήθελαν μια πιο «πραγματιστική» σχέση με τις ΗΠΑ και συνολικά τη Δύση.
Το ζήτημα των πυρηνικών του Ιράν (σημείο 8 και 9), προς λύπη των ΗΠΑ, έχει μεταφερθεί στη δεύτερη φάση του Οδικού χάρτη. Η διοίκηση Τραμπ παλεύει, με αμφίβολο αποτέλεσμα, για να πάρει στα χέρια της μια συμφωνία έστω και κατά μία ίντσα καλύτερη από αυτήν του 2015 επί Ομπάμα. Δεν θέλει απλά να διαχειριστεί τις εσωτερικές επικρίσεις και τις γνωστές «ανασφάλειες» των σιωνιστών. Αντανακλά και τη δική της θέληση να μην αφήσει το Ιράν ν’ ανέβει επίπεδο και με επιπλέον δεδομένο ότι έως τώρα η εκμετάλλευση της πυρηνικής ενέργειας από μέρους του Ιράν μεγαλώνει την ενεργειακή και τεχνολογική σχέση του με τη Μόσχα.
Η «τρύπα» του Παλαιστινιακού
Στο Μνημόνιο Κατανόησης δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά στη συνεχιζόμενη σφαγή του παλαιστινιακού λαού. Δεν περιμέναμε κάτι άλλο, μιας και οι ΗΠΑ, όπως και οι Ρωσία-Κίνα αλλά και οι υπόλοιποι ιμπεριαλιστές αντιμετωπίζουν με πλήρη εχθρότητα την Παλαιστινιακή Αντίσταση και την προοπτική που αυτή χαράσσει για τους λαούς. Ωστόσο, δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε την υποκριτική στάση της ιρανικής ηγεσίας, που το προηγούμενο διάστημα δεν παρέλειπε να αναφέρεται στον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης». Δεν εκπλησσόμαστε! Άλλωστε, και παλιότερα και από άλλες χώρες της περιοχής η Παλαιστινιακή Αντίσταση και η πάλη για λεύτερη πατρίδα λογαριάζεται, αν και όταν λογαριάζεται, μόνο σαν διαπραγματευτικό χαρτί. Το οποίο, φυσικά, κάλλιστα θυσιάζεται στον βωμό των αστικών ή περιφερειακών τους επιδιώξεων και των παζαριών τους με τους ιμπεριαλιστές ή και με το σιωνιστικό Ισραήλ.
Ο διχασμός και η δυσαρέσκεια στις ΗΠΑ φουντώνει
Ο διχασμός στο εσωτερικό της αμερικάνικης άρχουσας τάξης αλλά και της ίδιας της διοίκησης Τραμπ όχι μόνο δεν κόπασε με το «Μνημόνιο Κατανόησης», αλλά αναπαράχθηκε σε ψηλότερα επίπεδα, αναδεικνύοντας ορισμένες ακόμα πιο επικίνδυνες-τυχοδιωκτικές πλευρές. Το Δημοκρατικό Κόμμα, σημαντικό τμήμα των δεξαμενών σκέψης και τμήματα της άρχουσας τάξης αμφισβητούν ολοένα και εντονότερα το σύνολο της στρατηγικής της διοίκησης Τραμπ. Της χρεώνουν ότι έσπρωξε το Ιράν ακόμα πιο κοντά «στην αγκαλιά» της Ρωσίας και της Κίνας και δίνει τη δυνατότητα στους δύο ευρασιατικούς ιμπεριαλιστές να εκμεταλλευτούν την αποτυχία των ΗΠΑ για να διευρύνουν τις θέσεις τους παγκόσμια. Ενδεικτική είναι από αυτή την άποψη η αναφορά στο Μνημόνιο ότι η τελική συμφωνία πρέπει να φέρει την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, σημείο που βάζει ως εγγυήτριες δυνάμεις τη Ρωσία και την Κίνα. Επιπλέον, μεγάλωσε κι άλλο το ρήγμα μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαίων στο ΝΑΤΟ. Ακριβώς για τους ίδιους λόγους, αλλά σε αντίστροφη κατεύθυνση, τμήματα της διοίκησης Τραμπ και του MAGΑ πίεζαν για την άρση του αδιεξόδου με την προσφυγή σε έναν τυχοδιωκτισμό μεγάλης κλίμακας και με απροσδιόριστες επιπτώσεις.
Το Ιράν και η Μέση Ανατολή μπροστά σε αποφάσεις και διεργασίες
Η αντοχή του Ιράν και του καθεστώτος του κάθε άλλο παρά σημαίνει πως η περίοδος που ανοίγεται θα είναι γι’ αυτό εύκολη. Το ιρανικό καθεστώς θα αναγκαστεί στο επόμενο διάστημα να δει τις κινήσεις του και να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις του με τις χώρες της περιοχής. Θα επιχειρήσει την επανασύνδεσή του με τη Σαουδική Αραβία, με την οποία –και με τη διαμεσολάβηση της Κίνας- είχε αρχίσει να δημιουργεί σχέσεις που τώρα τραυματίστηκαν σοβαρά; Πώς θα αντιμετωπίσει τον made in USA διάδρομο Zansegur που οι ΗΠΑ προωθούν σε βάρος της Ρωσίας αλλά και του ίδιου του Ιράν; Θα επιλέξει να κινηθεί «μονόπαντα», όπως τώρα φαίνεται, στη σύσφιξη των σχέσεων με Ρωσία και Κίνα, ή θα προσπαθήσει να κινηθεί «πολυδιάστατα»;
Όσον αφορά το εσωτερικό του, ο ιρανικός λαός για να υπερασπιστεί το δικαίωμά του να ζει στη χώρα του χωρίς ξένες επιβολές έδωσε πίστωση χρόνου και άφησε στην άκρη τους ανοιχτούς λογαριασμούς που έχει με το καθεστώς. Τώρα το ιρανικό καθεστώς καλείται να αντιμετωπίσει τη σοβαρή επιδείνωση των συνθηκών ζωής του ιρανικού λαού που έφερε η πολεμική επιδρομή των ΗΠΑ. Με δεδομένη την αντιλαϊκή του φύση, η όλη διαχείριση θα είναι γενικά σε αντιδραστική κατεύθυνση, αν και τακτικά δεν αποκλείεται να κινηθεί πιο προσεκτικά, φοβούμενο ρηγματώσεις στο εσωτερικό μέτωπο και με το βλέμμα στις κινήσεις των ΗΠΑ.
Ομοίως, η περιοχή της Μέσης Ανατολής έχει μπει σε μια φάση αναδιάταξης και επαναπροσδιορισμού συνεργασιών, συμμαχιών, ρόλων και θέσης των διαφόρων αντιδραστικών καθεστώτων. Οι «εκκρεμότητες» στη Συρία (ρωσικές βάσεις, σχέση με Τουρκία, εισβολή Ισραήλ) είναι πολλές και μένει να δούμε πώς θα τις διαχειριστεί το καθεστώς και κυρίως πώς θα τις εκμεταλλευτούν οι ΗΠΑ που παραμένουν δύναμη με μεγάλη επιρροή στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Πώς θα εξελιχθεί η ρευστή κατάσταση στο Ιράκ; Τι θα γίνει με το ζήτημα των Κούρδων, που αφορά άμεσα Τουρκία, Συρία, Ιράκ και Ιράν και που παραμένει πεδίο αναμόχλευσης; Θα επιβραδυνθούν ή θα επιταχυνθούν οι εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο, που οδηγούν σε αντιπαράθεση τη Ρωσία με τις προσπάθειες διείσδυσης των ΗΠΑ και της ΕΕ;
Εν τω μεταξύ, οι διαφορετικές τακτικές επιλογές των αντιδραστικών αραβικών καθεστώτων προσθέτουν κι άλλη αβεβαιότητα και ρευστότητα στις εξελίξεις. Τα ΗΑΕ επιλέγουν τη σύσφιξη των σχέσεων με το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία, στο φόντο της διάρρηξης των εγγυήσεων ασφαλείας των ΗΠΑ, κρατούν αποστάσεις από το σιωνιστικό μόρφωμα και ανιχνεύουν μαζί με Πακιστάν και άλλους (Αίγυπτο, Κατάρ) τον ρόλο τους στην περιοχή.
Το ίδιο το Ισραήλ, που ενώ στρατιωτικά στη Γάζα και τον Νότιο Λίβανο εμφανίζεται ως κυρίαρχο, τόσο εκεί όσο και περισσότερο στο συνολικό επίπεδο έχει αναδειχθεί η τρωτότητά του. Πολύ περισσότερο που πολιτικά, το μαντρόσκυλο των ΗΠΑ, με βάση τις θηριωδίες του στη Γάζα και τώρα στον Λίβανο έχει χάσει μεγάλο μέρος της «νομιμοποίησης» που του είχαν προσφέρει όλοι οι ιμπεριαλιστές και φυσικά η πατρωνία των ΗΠΑ.
Ερωτήματα και βεβαιότητες
Οι επόμενες μέρες και εβδομάδες θα δώσουν ορισμένες από τις απαντήσεις στα ερωτήματα που υπάρχουν τόσο για το ποια ζητήματα του Μνημονίου θα προχωρήσουν και αν θα γίνει κατορθωτό να υπάρξει μια ευρύτερη συμφωνία. Επίσης θα δώσουν κάποιες πρώτες ενδείξεις για το πώς θα κινηθούν οι ιμπεριαλιστές, οι περιφερειακές δυνάμεις και οι χώρες της περιοχής.
Ωστόσο, για μερικά πράγματα είμαστε σίγουροι. Η μεγάλη και γεμάτη ζιγκ-ζαγκ ματωμένη πορεία του ανταγωνισμού των ιμπεριαλιστών, με πρώτους αυτούς της «γεωστρατηγικής τριάδας», δεν ανακόπτεται! Οι ΗΠΑ παραμένουν η μεγαλύτερη δύναμη στον πλανήτη και θα κάνουν τα πάντα για να αντιμετωπίσουν τις αναντιστοιχίες τους. Το ίδιο και οι άλλο δύο της «τριάδας», όπως εξάλλου και οι ιμπεριαλιστές δεύτερης και τρίτης τάξης.
Να σημειώσουμε, τέλος, ότι οι απογειωμένες και εκτός τόπου και χρόνου τοποθετήσεις συσκοτίζουν τα χαρακτηριστικά και τους συσχετισμούς της περιόδου, δημιουργούν και πολλαπλασιάζουν ολέθριες αυταπάτες για τα υποκείμενα στα οποία μπορεί και πρέπει να στηριχθεί η πάλη της εργατικής τάξης και των λαών. Δεν μπορούν και δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν κατάματα τον μεγάλο δρόμο που χρειάζεται να περπατήσει το αντιπολεμικό-αντιϊμπεριαλιστικό κίνημα των λαών και ως εκ τούτου υπονομεύουν αντικειμενικά τους όρους συγκρότησης και ανάπτυξης ενός τέτοιου κινήματος, του μόνου που μπορεί να ξαναφέρει την ελπίδα στα μάτια των λαών.
