Με συνταγμένο από πριν κοινό ανακοινωθέν, ολοκληρώθηκαν στις 8 Ιουλίου οι εργασίες της νατοϊκής διήμερης Συνόδου Κορυφής στην Άγκυρα. Στο επίκεντρο των εργασιών, όπως αναμενόταν, βρίσκεται ο Τραμπ (που εξακολουθεί να είναι… «θυμωμένος» με το ΝΑΤΟ), και η έντονη υπενθύμιση προς τους συμμάχους ότι ο «εξευμενισμός του» δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Πίσω από την ομαδική φωτογραφία αποκαλύπτεται ένα «οικογενειακό δράμα». Παλιές εντάσεις ξέσπασαν και νέες ρωγμές αναδύθηκαν. Διαπροσωπικές διαμάχες, πιέσεις για την επίτευξη συμφωνιών και απεγνωσμένες εκκλήσεις για συνοχή κυριάρχησαν, καθώς η πραγματικότητα παραμένει πολύ ακανθώδης.
Ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, Ρούτε, έκανε «υπερωρίες» για να τα διατηρήσει όλα σε τάξη και να στείλει το μήνυμα ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι πλήρης εταίρος στη Συμμαχία. Ωστόσο η διατύπωση της απόφασης δίνει άλλη εικόνα: «Οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς, σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα της Συμμαχίας».
Η Σύνοδος της Άγκυρας προβλήθηκε ως η πιο κρίσιμη, καθώς η Συμμαχία καλούνταν να χαράξει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον, όπου στη μεγάλη εικόνα κυριαρχεί ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι πολεμικές, και μη, εντάσεις στη Μ. Ανατολή, που εγκυμονούν πολλά απρόβλεπτα.
Η Ρωσία εξακολουθεί να θεωρείται η «κυριότερη μακροπρόθεσμη στρατιωτική απειλή για το ΝΑΤΟ», αναφέρει το κείμενο της απόφασης, αλλά η αντιμετώπιση αυτής της μακροπρόθεσμης απειλής υπόκειται σε διαφορετικές προσεγγίσεις για το μέλλον της διατλαντικής σχέσης. Οι σχέσεις Ρωσίας-ΗΠΑ βρίσκονται εγκλωβισμένες σε ένα βαθύ στρατηγικό αδιέξοδο, και οι σχεδιασμοί των ΗΠΑ, εδώ και καιρό, δεν συγκλίνουν με αυτούς των Ευρωπαίων. Στο κείμενο δίνεται ειδική έμφαση στη βοήθεια προς Ουκρανία. Ωστόσο, Ευρωπαίοι και Καναδάς χρηματοδοτούν πλέον αυτή τη βοήθεια, αγοράζοντας οπλισμό από τις ΗΠΑ! Ταυτόχρονα υπογραμμίζουν ότι η υποστήριξη αυτή «πρέπει να είναι δίκαιη, προβλέψιμη και βιώσιμη σε μακροπρόθεσμη βάση»! Τέλος, γίνεται γενικόλογη αναφορά στο Ιράν, το οποίο... «δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και το καλούν να σεβαστεί πλήρως την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ».
Αλλά το επίδικο, για τους Ευρωπαίους, δεν αφορούσε «τη διαχείριση Τραμπ», αλλά αυτή καθαυτή την επιχειρησιακή ικανότητα της Συμμαχίας στις νέες συνθήκες. Στην ουσία οι Ευρωπαίοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν τους στόχους των στρατηγικών σχεδιασμών των ΗΠΑ και ταυτόχρονα να προωθήσουν τη δική τους «αμυντική» αυτονομία. Μια τέτοια μετάβαση, με τα σημερινά δεδομένα, είναι βέβαιο ότι θα ενισχύσει τους ανταγωνισμούς Γαλλίας, Βρετανίας και Γερμανίας. Κάτι τέτοιο συμβαίνει ήδη. Μια ομάδα περίπου δώδεκα χωρών, με πρωτοβουλία της Βρετανίας, επιχειρεί έναν νέο συνασπισμό, παρά τον σκεπτικισμό Αμερικανών αξιωματούχων. Το ερώτημα που τίθεται αφορά το αν η εκτόξευση των αμυντικών δαπανών της Ευρώπης (παρά τις σοβαρές αποκλίσεις), διαμορφώνει μια δυναμική χειραφέτησης από τις ΗΠΑ ή αν αντίθετα ενισχύει παραπέρα τους όρους πολιτικής ευθυγράμμισής τους.
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν επικεντρώθηκε μόνο στις δαπάνες, όπως η προηγούμενη. Ο Τούρκος πολιτικός αναλυτής Σελβί ανέλαβε να υποστηρίξει ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί πλέον να συνεχίσει με το δόγμα που είχε πριν από 77 χρόνια. Σύμφωνα με τον ίδιο, το νέο δόγμα της Συμμαχίας ξεκινά τη διαμόρφωσή του στην Άγκυρα και σηματοδοτεί την επέκταση της επιρροής της Συμμαχίας στη Μ. Ανατολή, τη Μαύρη Θάλασσα και τον Καύκασο. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις αυτής της στρατηγικής είναι ότι καλέστηκαν ηγέτες από αυτές τις χώρες. Και η Τουρκία είναι η μοναδική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που συνορεύει με πολλές από αυτές τις χώρες, γεγονός που της προσδίδει ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα. Και αυτό το πλεονέκτημα, της «στρατηγικής χρησιμότητας», ο Ερντογάν επιχειρεί να μετατρέψει άμεσα σε συγκεκριμένα ανταλλάγματα (F-35) και μεσοπρόθεσμα πολιτικό κεφάλαιο περιφερειακής ισχύος.
Η Τουρκία θεωρεί ότι είναι ο εκπρόσωπος της Μ. Ανατολής στο ΝΑΤΟ. Η ενδεχόμενη νατοϊκή αναβάθμιση της Τουρκίας του Ερντογάν ίσως να εξυπηρετεί και άλλους στόχους των ΗΠΑ. Μια «αναβάθμιση-χειραγώγηση» της Άγκυρας είναι αναγκαία, ώστε να αποτραπεί μετωπική σύγκρουση με το Τελ Αβίβ στη Συρία, που ήδη διεξάγουν έναν ακήρυχτο πόλεμο δι’ αντιπροσώπων για τον έλεγχό της.
Ενώ ο Νετανιάχου διαφωνεί με πιθανή παραχώρηση F-35 στην Τουρκία, θεωρώντας ότι θα επηρεάσει τις ισορροπίες στην περιοχή, ο Ερντογάν δείχνει να κρατά θετική στάση σε διαφαινόμενη προσπάθεια του Τραμπ να «μοιράσει» τη Συρία ανάμεσα στην Άγκυρα και το Τελ Αβίβ. Πάντως η διαχείριση των αλληλοσυγκρουόμενων περιφερειακών φιλοδοξιών Ισραήλ-Τουρκίας δεν θα αποδειχτεί εύκολη υπόθεση για τις ΗΠΑ.
Η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Νετανιάχου-Τραμπ, δεν ξέρουμε πόσο σχετίζεται με την αναθέρμανση της σχέσης Ερντογάν-Τραμπ. Σίγουρα σχετίζεται με τη διαπίστωση ότι οι χώρες του Κόλπου, και γενικότερα οι αραβικές χώρες, θεωρούν πως το Ισραήλ φέρει τη βασική ευθύνη για το αδιέξοδο που δημιουργήθηκε στα Στενά του Ορμούζ (με τη στρατηγική αλλαγή στη θέση του Ιράν) και για τις νέες εστίες έντασης στον Λίβανο και τη Συρία. Το Ισραήλ, ως απειλή, έχει κυριαρχήσει στην περιοχή και το ερώτημα για την Τουρκία είναι αν μπορεί να μετατρέψει αυτή την πραγματικότητα σε συγκεκριμένα πολιτικά οφέλη.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για το αμερικανικό ΝΑΤΟ, δεν είναι η διαχείριση των οικονομικών διαφορών στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Είναι οι διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στα πολεμικά μέτωπα Ουκρανίας και Ιράν και συνακόλουθα οι επιλογές πολιτικών και στρατηγικών προσανατολισμών, σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων.
Τέλος το απρόβλεπτο «εσωτερικό ζήτημα» για τη Συμμαχία που αφορά τη Γροιλανδία, και που συχνά-πυκνά επαναφέρει ο Τραμπ, διεκδικώντας την, δεν έχει αποκαλύψει όλες τις πτυχές του.
ΧΒ
