Εισαγωγή
Ψηφίστηκε στις 26/6/2026, μόνο με τις ψήφους της ΝΔ, ο νέος Κώδικας ΟΤΑ. Ο συγκεκριμένος Κώδικας παρουσιάστηκε 28/04/2025 στο κοινό συνέδριο ΚΕΔΕ-ΕΝΠΕ, από τον υπουργό Εσωτερικών, Θ. Λιβάνιο, υποτίθεται για διαβούλευση. Ο συγκεκριμένος νόμος αποτελούσε μέρος των προαπαιτούμενων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Μέσα στο διάστημα της διαβούλευσης, ο κορμός της νέας παρέμβασης του κεντρικού κράτους στους ΟΤΑ έμεινε αναλλοίωτος. Έγιναν μόνο επιμέρους ρυθμίσεις, κυρίως για να καλυφθεί μέρος των απαιτήσεων των τοπικών αρχόντων της ΝΔ.
Όταν είχε παρουσιαστεί τον Μάη του 2025, είχαμε κάνει από τις στήλες της ΠΣ μια πρώτη τοποθέτηση, επισημαίνοντας τον αντιλαϊκό χαρακτήρα της νέας αυτής ρύθμισης.
Ο νέος Κώδικας αποτελεί μέρος «των μεταρρυθμίσεων» του συστήματος. Βαθαίνει ακόμα περισσότερο το υπαρκτό χάσμα μεταξύ του συγκεκριμένου θεσμού και του λαού.
Αποτελεί συνέχεια των επεμβάσεων που ξεκίνησαν τη δεκαετία του 2000 με τον Καποδίστρια, συνεχίστηκαν με τον Καλλικράτη, τον νόμο του ΣΥΡΙΖΑ και τους νέους νόμους του Βορίδη και του Λιβάνιου στη δεκαετία που διανύουμε. Άσχετα αν η προπαγάνδα της κυβέρνησης ισχυρίζεται ότι έρχεται να καταργήσει την πολυνομία και να εκσυγχρονίσει το πλαίσιο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΤΑ). Αν οι παρεμβάσεις και οι ΠΝΠ του Βορίδη και του Λιβάνιου στις αρχές της δεκαετίας είχαν τον διττό ρόλο να περιορίσουν τις συνέπειες για την κυβέρνηση από τον νόμο του ΣΥΡΙΖΑ στη λειτουργία των αποφασιστικών οργάνων των δήμων και να προωθήσουν την πολιτική «Όλα για το κεφάλαιο», ο συγκεκριμένος νόμος αποτελεί ακόμη μία τομή σε αντιλαϊκή κατεύθυνση. Φιλοδοξεί να μετατρέψει την ΤΑ σε μηχανισμό πλήρως ελεγχόμενο και κατευθυνόμενο από τις δυνάμεις του συστήματος και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, από την κυβέρνηση της ΝΔ.
Η στόχευση του συστήματος
Για να γίνει κατανοητό το βάθος της συγκεκριμένης τομής, είναι χρήσιμο να θέσουμε σε πρώτο πλάνο τη στόχευση του συστήματος που φιλοδοξεί να υπηρετήσει.
Στο συγκεκριμένο άρθρο δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε τα χαρακτηριστικά της αστικής τάξης και του συστήματος που υπηρετεί. Μόνο δύο κουβέντες: ζούμε σε μια χώρα όπου η αστική τάξη έχει απωλέσει την οποιαδήποτε λαϊκή νομιμοποίηση και έχει εναποθέσει την επιβίωσή της στην πλήρη εξάρτηση από τους ιμπεριαλιστές των ΗΠΑ και της ΕΕ. Το σύνολο των νομοθετημάτων της κυβέρνησης εξυπηρετεί από τη μια τα συμφέροντα του ντόπιου και ξένου κεφαλαίου και από την άλλη συμπληρώνει και βαθαίνει την επίθεση στον λαό και τους εργαζόμενους.
Αυτά τα χαρακτηριστικά της είναι εμφανή σε οποιαδήποτε πολιτική παρέμβαση επιχειρεί στο εσωτερικό της χώρας και σε όλα τα επίπεδα της λειτουργίας του κράτους, ειδικότερα απέναντι στον εχθρό λαό. Μόνο αν δούμε μέσα από το συγκεκριμένο πρίσμα και τον νέο αυτό Κώδικα θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε το βάθος της τομής.
Η πλευρά που έχει προβληθεί περισσότερο, και έχει προκαλέσει τις όποιες και όσες αντιδράσεις, είναι η αλλαγή του εκλογικού νόμου. Μια αλλαγή σε αντιδημοκρατική κατεύθυνση, με αντιδραστικά χαρακτηριστικά, που εντάσσεται στο κλίμα της φασιστικοποίησης, που έρχεται να αλλοιώσει την εκλογική βούληση του λαού. Θα αναφερθούμε αναλυτικά στη συνέχεια.
Το γεγονός ότι έχει προβληθεί αυτή η πλευρά δεν σημαίνει ότι είναι η μόνη. Ίσα ίσα γεννά υποψίες ότι επιδιώκεται να συσκοτιστεί ή να κρυφτεί μια ακόμη πλευρά, εξίσου σημαντική. Αναφερόμαστε, από τη μία, στη διαχείριση και τον έλεγχο των πόρων που κατευθύνονται προς την ΤΑ και στο πώς αυτοί «αξιοποιούνται» και, από την άλλη, στη μετάθεση και μετατροπή των δήμων σε έναν ακόμη μηχανισμό που θα ξεζουμίσει ακόμα περισσότερο τον λαό. Πρόκειται για τη μετατροπή της «ανταποδοτικότητας» σε κύριο εργαλείο διαχείρισης κάθε κοινωνικής υπηρεσίας των Δήμων προς τους δημότες, την «απελευθέρωση» των οργανισμών των Δήμων από τον «έλεγχο» των Δημοτικών Συμβουλίων και τη μετατροπή τους σε ΑΕ.
Η μετατροπή των Περιφερειών σε κύριο ελεγκτικό μηχανισμό και κατευθυντήριο μοχλό «αξιοποίησης» των όποιων ΕΣΠΑ (ή όπως αλλιώς θα ονομαστούν), μαζί με τις συγκεκριμένες κύριες αλλαγές, που συνοδεύονται από σειρά δευτερευουσών, έρχεται να αναβαθμίσει την υπηρέτηση της πολιτικής «Όλα για το κεφάλαιο», ντόπιο και ξένο, ειδικά για τις «μεγάλες δουλειές». Τα έργα και οι αναπλάσεις θα συνεχίσουν να γίνονται μόνο εάν ευνοούν την κερδοφορία του κεφαλαίου και αν υπηρετούν τη μοναδική κατεύθυνση που με συνέπεια υπηρετεί η αστική τάξη τα τελευταία πολλά χρόνια: την πλήρη μετατροπή της χώρας και των κατοίκων της σε τουριστικό προϊόν. Έτσι, λοιπόν, θα ξεδιπλωθεί ακόμα περισσότερο η τουριστικοποίηση των μεγάλων πόλεων και των «τουριστικών προορισμών».
Οι στόχοι της κυβέρνησης
Πέρα από τους παραπάνω στόχους που υπηρετεί ο συγκεκριμένος νόμος, έχει και μια ιδιαίτερη πλευρά που αφορά την κυβέρνηση και την πολιτική επιβίωση του «εσμού» που αποτελεί τον κορμό της ΝΔ.
Το αποτέλεσμα των τελευταίων δημοτικών εκλογών, που στέρησε από τη ΝΔ τον έλεγχο των δύο μεγάλων Δήμων, δεν έχει ακόμα «χωνευτεί». Ένας από τους τρόπους για να ανατραπεί είναι η συγκεκριμένη αλλαγή του εκλογικού νόμου. Έτσι λοιπόν, η κυβέρνηση (για λογαριασμό του συστήματος της εξάρτησης και της εκμετάλλευσης) επιλέγει να απαντήσει την πολιτική αστάθεια στο συγκεκριμένο ζήτημα με έναν οργανωτικό τρόπο, μια και δεν μπορεί να «θεραπεύσει» τα αίτια.
Δεν χρειάζεται να εξηγηθεί η πολιτική βαρύτητα του ελέγχου της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης από τη ΝΔ. Αρκεί να θυμηθούμε μόνο ότι στο παρελθόν, για να κερδηθούν οι συγκεκριμένοι Δήμοι, πρωτοκλασάτα στελέχη παρέλασαν από την Κοτζιά (Έβερτ, Μπακογιάννη). Σημαντικό είναι να κατανοηθεί ότι στους εκατοντάδες ΟΤΑ και τους οργανισμούς τους «σιτίζονται» στελέχη και παράγοντες της ΝΔ (και όχι μόνο), αποτελώντας το φυτώριο για τη στελέχωση του κεντρικού κράτους. Με τις συγκεκριμένες αλλαγές, η ΝΔ προσδοκά ότι θα αναγκάζει τα από τα δεξιά της κόμματα, τους λεγόμενους αντάρτες κ.λπ., πριν ακόμα από τις εκλογές να υποταχτούν και να συναλλαχθούν με τον κύριο εκφραστή, δηλαδή, στη συγκεκριμένη περίοδο που διανύουμε, την ίδια.
Οι ρυθμίσεις του νόμου
Θα επιχειρήσουμε να δούμε περιγραφικά ένα μέρος των αλλαγών που περιλαμβάνονται στον Κώδικα, προσπαθώντας να σταθούμε στην ουσία τους. Να σημειώσουμε ότι το υπουργείο Εσωτερικών, αμέσως μετά την ψήφιση του νόμου, ανακοίνωσε ότι θα εκδώσει «οδικό χάρτη» προς τους ΟΤΑ για το πώς θα εφαρμοστεί. Πρόκειται για σημάδι της πολυπλοκότητας του εγχειρήματος και των δυσκολιών που θα συναντήσει στην εφαρμογή του. Πιο συγκεκριμένα και όσο πιο επιγραμματικά είναι δυνατόν:
Αλλαγή εκλογικού νόμου και το πλαίσιο διεξαγωγής των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών
Ορίζεται διενέργεια αυτοδιοικητικών εκλογών (άρθρο 35) κάθε πέντε χρόνια, διατηρούμενου έτσι του μέτρου που ισχύει από το 2014 κατ’ εφαρμογή του «Καλλικράτη», παρότι ακόμα και οι βουλευτικές εκλογές διεξάγονται, σύμφωνα με το Σύνταγμα, κάθε τέσσερα χρόνια. Και προβλέπεται ο Νοέμβριος ως μήνας διεξαγωγής των εκλογών.
Με τα άρθρα 38-40 καθιερώνεται η ηλεκτρονική ψήφος. Αυτή θα γίνεται σε 400 ειδικά εκλογικά τμήματα σε όλη την Ελλάδα με τάμπλετ του εκλογέα πίσω από το παραβάν. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται η εξ’ αποστάσεως ψήφος. Δηλαδή η ψήφος για όσους ζουν η βρίσκονται εκτός πόλης, ενώ αποκλείεται η ψήφος των μεταναστών που ζουν στην πόλη. Εύκολα κατανοεί κανείς τους στόχους των ηλεκτρονικών ψηφοφοριών που προσπαθεί να επιβάλλει το σύστημα παντού, από τα σωματεία μέχρι τις ευρωεκλογές, τώρα στις δημοτικές και πιθανά στην επόμενη φάση στις εθνικές εκλογές…
Με το άρθρο 47 («Κατάρτιση συνδυασμών, υποβολή υποψηφιοτήτων»):
- Αποκλείονται συνδυασμοί με μικρό αριθμό υποψηφίων.
- Καθιερώνεται η, κατόπιν προεπιλογής του συνδυασμού, πρόσθεση στο ψηφοδέλτιο 1-3 υποψηφίων συμβούλων στους Δήμους και 2-5 στις Περιφέρειες, που εκλέγονται χωρίς σταυρό προτίμησης, κατά προτεραιότητα και πριν την εκλογή οποιουδήποτε συμβούλου με σταυρό (άρθρο 72).
- Θεσπίζονται εξοντωτικά παράβολα συμμετοχής,. Το ίδιο ποσό ισχύει και για συμμετοχή σε περιφερειακές εκλογές.
- Διατηρείται (άρθρα 90-96) ο ασφυκτικός έλεγχος του τρόπου προβολής των υποψηφίων, του ύψους των επιτρεπόμενων δαπανών και των σχετικών παραστατικών, με απειλή εξοντωτικών προστίμων σε περίπτωση παράβασης (5-10.000 €). Συντηρείται ένα καθεστώς γραφειοκρατικών υποχρεώσεων, οι οποίες προϋποθέτουν ιδιαίτερα έξοδα λογιστικής υποστήριξης, δηλώσεων, διατυπώσεων κ.λπ., από συνδυασμούς και υποψηφίους.
- Απαγορεύεται και απειλείται με τα ίδια πρόστιμα η αφισοκόλληση και η ανάρτηση ή επικόλληση αεροπανό, πανό, αφισών και γιγαντοαφισών και κάθε άλλου είδους υλικού προβολής. Ενώ απαγορεύεται η διακίνηση φυλλαδίων σε καταστήματα δημοσίων υπηρεσιών (άρθρο 96). Ουσιαστικά η προβολή των συνδυασμών και υποψηφίων περιορίζεται στις τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εμφανίσεις και την προβολή εντύπων αποκλειστικά από τους χώρους που επιτρέπονται στους Δήμους.
- Με το άρθρο 56 επαναφέρεται το ποσοστό 42% (+1) ως όριο εκλογής Δημάρχου ή Περιφερειάρχη από τον 1ο γύρο. Το ποσοστό αυτό είχε προβλεφθεί με τον νόμο Παυλόπουλου, ν. 3463/2006, στη συνέχεια καταργήθηκε με τον ν. 3852/2010, ενώ με τον «Νόμο Βορίδη» θεσπίστηκε το 43%, που τώρα ξαναγίνεται 42%.
- Διατηρείται το 3% ως όριο για την εκπροσώπηση σε Δημοτικό ή Περιφερειακό Συμβούλιο.
- Καταργείται ο δεύτερος γύρος των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών και, αντί αυτού, προβλέπεται «δεύτερο στάδιο προσμέτρησης» των ψήφων, οι οποίες εκφράζονται σε ειδική θέση στο ίδιο ψηφοδέλτιο ως η δεύτερη εναλλακτική ψήφος. Κάθε ψηφοφόρος δηλαδή, εκτός από τον δημοτικό ή περιφερειακό συνδυασμό της επιλογής του, ψηφίζει και τον αντίστοιχο συνδυασμό της δεύτερης επιλογής του. Μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών που έχουν τις περισσότερες δεύτερες επιλογές, εκλέγεται, ακόμα και με σχετική πλειοψηφία, Δήμαρχος ή Περιφερειάρχης εκείνος που έχει τις περισσότερες εναλλακτικές ψήφους στα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών. Ας σημειωθεί ότι αυτό έχει ευρύτατες επιπτώσεις στην ούτως ή άλλως στρεβλή και πλειοψηφική εκπροσώπηση σε όλα τα δημοτικά όργανα, τα περισσότερα από τα οποία απαρτίζονται κατά τα 3/5 από πρόσωπα προσκείμενα στον πλειοψηφούντα συνδυασμό, ενώ οι περισσότερες παρατάξεις της αντιπολίτευσης δεν προβλέπεται να εκπροσωπούνται.
- Με το άρθρο 18 η δημοτικότητα παρέχεται μόνο σε Έλληνες πολίτες ή πολίτες κράτους–μέλους της ΕΕ και για μία ακόμη φορά αποστερείται το δικαίωμα αυτό σε μετανάστες. Το νομοσχέδιο αρνείται την ψήφο στους μετανάστες (άρθρο 36).
- Στα προσόντα εκλογιμότητας (άρθρο 41) δεν θεσπίζεται απαγόρευση συμμετοχής σε περίπτωση καταδικαστικών αποφάσεων, αν δεν είναι αμετάκλητες. Κατά συνέπεια, το νομικό καθεστώς που επιτρέπει συμμετοχές τύπου Κασιδιάρη διατηρείται αλώβητο.
Φόροι, φόροι, φόροι
Πρόβλεψη δύο νέων φόρων, του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης (άρθρα 392-396) και του Τέλους Περιφερειακής Ανάπτυξης για Δήμους και Περιφέρειες αντίστοιχα.
Το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ) ή «δημοτικός ΕΝΦΙΑ», όπως χαρακτηρίζεται ήδη, είναι ένας νέος έμμεσος φόρος ακίνητης περιουσίας με υψηλό συντελεστή σε σχέση με τους φόρους που αντικαθιστά (το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας -ΤΑΠ- που είναι μεταξύ 0,25‰ και 0,35‰ και τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων -ΦΗΧ-, που είναι έως το μισό του ΤΑΠ, που καταργούνται) από 1.1.2027.
Ο συντελεστής του ΤΤΑ κυμαίνεται από 0,30‰ έως 0,70‰ και καθορίζεται με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Άξιο λόγου είναι ακόμα ότι ο νόμος (άρθρο 393) παρέχει το δικαίωμα στα Δημοτικά Συμβούλια να αυξάνουν τον συντελεστή ακόμα και παραπάνω από 0,70‰ και χωρίς περιορισμό μέχρι του ύψους που απαιτείται εφόσον, εκτιμάται ότι ακόμα και η επιβολή του ανώτατου συντελεστή 0,70‰ οδηγεί σε εκτιμώμενα ετήσια έσοδα κατώτερα του 95% των συνολικά εισπραχθέντων από το ΤΑΠ και τον ΦΗΧ το οικονομικό έτος 2025.
Θεσπίζεται η ανταποδοτικότητα των κοινωνικών υπηρεσιών των Δήμων (άρθρο 198) με την πρόβλεψη εισπράξεων από το αντίτιμο παρεχόμενων υπηρεσιών των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης και γενικά οι Δήμοι εξωθούνται σε ανταποδοτικοποίηση όλων των υπηρεσιών τους.
Εργαζόμενοι-συμβασιούχοι
Εργαζόμενοι σε δομές ΕΣΠΑ: Προβλέπονται νέες ρυθμίσεις για προσλήψεις με μόρια και διαγωνισμούς χωρίς καμία μέριμνα για τους ήδη εργαζόμενους συμβασιούχους.
Με τα άρθρα 757-768 εξαγγέλλεται πάγιο σύστημα προσλήψεων του παιδαγωγικού και βοηθητικού προσωπικού για βρεφικούς, παιδικούς, και βρεφονηπιακούς σταθμούς στους Δήμους. Προϋπόθεση διορισμού είναι η εμπειρία 24 μηνών και η επιλογή γίνεται από το ΑΣΕΠ. Εκτός από τη θέση τακτικού προσωπικού των βασικών κλάδων και ειδικοτήτων παρέχεται η δυνατότητα σύστασης ισάριθμων επιπλέον θέσεων τακτικού προσωπικού. Το προσωπικό αυτό τοποθετείται σύμφωνα με τις υπηρεσιακές ανάγκες και κατά προτεραιότητα σε ανταποδοτικές υπηρεσίες!
Με το άρθρο 138 παρ. 2 εδ. α περ. αε διατηρείται η υποχρέωση των ΟΤΑ, που καθιέρωσε ο «νόμος Βορίδη» (ν. 4915/2022, άρθρο 37), και εναποτίθεται στην αρμοδιότητα της δημοτικής-περιφερειακής επιτροπής να ασκούν ένδικα μέσα κατά αποφάσεων που δικαιώνουν εργαζόμενους ΟΤΑ σε δίκες προσδιορισμού ή μετατροπής εργασιακής σχέσης.
Μόνη εξαίρεση, όσοι έχουν συμπληρώσει 24μηνη απασχόληση από 1/1/2023 και απασχολούνται σε κοινωνικές, τεχνικές, πολιτιστικές και ανταποδοτικές υπηρεσίες και υπηρεσίες πρασίνου και αθλητισμού (άρθρο 731 παρ. 4).
Για τους χιλιάδες υπόλοιπους εργαζόμενους με σύμβαση, τα περιθώρια στενεύουν πολύ.
Ρυθμιστικό πλαίσιο – χρηματοδότηση
Διατηρείται και αναβαθμίζεται ο νομικός και οικονομικός έλεγχος αποφάσεων ΟΤΑ από διάφορα κρατικά όργανα της κεντρικής διοίκησης:
Συστήνεται υπό την εποπτεία του υπουργείου Εσωτερικών η «Υπηρεσία Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης» (άρθρο 659), με αρμοδιότητα τον έλεγχο νομιμότητας πράξεων και παραλείψεων, τον πειθαρχικό έλεγχο των αιρετών, ακόμα και την παύση τους (άρθρο 689, 690, 691).
Εξακολουθεί να παραμένει ο θεσμός της «Αποκεντρωμένης Διοίκησης», της οποίας μάλιστα ο κάθε Γραμματέας που προΐσταται και διορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο υπογράφει και «Συμβόλαιο Απόδοσης» με τον υπουργό Εσωτερικών, που περιλαμβάνει τους στόχους και τις δράσεις του κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Με σωρεία άρθρων (26, 85, 104, 182, 286, 305, 321, 360, 384, 446, 531, 590, 598, 654, 724, 750) παρέχονται υπερεξουσίες στον υπουργό Εσωτερικών προκειμένου με υπουργικές αποφάσεις να νομοθετεί για θέματα όπως όρια Δήμων, εκλογικοί κατάλογοι και όροι διεξαγωγής των εκλογών, να ορίζει τα σχετικά με τη μετατροπή νομικών προσώπων Δήμων σε ΑΕ (άρθρο 209), να καθορίζει τη χρήση των εσόδων του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης. Με τα άρθρα 14 και 15 αμφισβητείται ακόμα και το δικαίωμα των Δήμων για μετονομασία οδών, πλατειών, ακόμα και αλσών, δημοτικών πολιτιστικών και αθλητικών εγκαταστάσεων ή αιθουσών… Τόση αυτοδιοίκηση!
Κατάργηση δημοτικών οργανισμών και ΝΠΔΔ – μετατροπή τους σε ΑΕ
Καταργούνται τα νομικά πρόσωπα των Δήμων (άρθρο 187) και απαγορεύεται η σύσταση νέων, παρά μόνο με τη μορφή ΑΕ και Αναπτυξιακών Οργανισμών.
Μεταξύ άλλων καταργούνται οι σχολικές επιτροπές και μεγάλοι δημοτικοί Οργανισμοί, όπως ο ΟΠΑΝΔΑ.
Με το άρθρο 207 υποκινείται η διαδικασία μετατροπής υφισταμένων νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου ΟΤΑ σε «Αναπτυξιακούς Οργανισμούς», δηλαδή ανώνυμες εταιρείες ιδιωτικού σκοπού (άρθρο 224), ενώ θεσπίζεται ένας μεγάλος και σημαντικός φορέας οικονομικής διαχείρισης, που είναι το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης (άρθρο 227).
Για τα κοινωνικά παντοπωλεία (άρθρο 348) προβλέπεται η χρηματοδότησή τους μόνο από δωρεές και χορηγίες.
Δρομολογείται η ιδιωτικοποίηση της ύδρευσης (άρθρα 250–280) με δημιουργία ειδικών Δημοτικών επιχειρήσεων και πρόβλεψη ειδικού τέλους για τη μελέτη, κατασκευή και επέκταση έργων ύδρευσης και αποχέτευσης έως και 100% στον λογαριασμό του νερού, με δυνατότητα δύο κατηγοριών, μια κανονική και μια για τους ευάλωτους (άρθρο 266).
Τα δημοτικά ιατρεία, όπου υπάρχουν, ΔΕΝ ΕΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ σε πρωτοβάθμιες μονάδες φροντίδας υγείας ώστε να ενταχθούν στη χρηματοδότηση ΕΟΠΥΥ και να εξαιρεθούν από την απαγόρευση προσλήψεων.
Η διαχείριση των ρεμάτων και των αντιπλημμυρικών έργων (άρθρο 250) παραμένει στην Περιφέρεια.
Ανατίθενται στους ΟΤΑ αρμοδιότητες χωρίς πόρους. Ενδεικτικά: Φροντίδα για αδέσποτα ζώα συντροφιάς, πολιτική προστασία, καθαρισμός–αποψίλωση οικοπέδων για πυροπροστασία, καθαρισμός χειμάρρων, απασχόληση ναυαγοσωστών.
Προτείνεται… η λειτουργία, υπό μορφή ανώνυμης εταιρείας, των φορέων διαχείρισης στερεών αποβλήτων (άρθρο 231) .
Η στάση της αντιπολίτευσης – αντιδράσεις
Στην πρώτη παρουσίαση του νέου Κώδικα στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, τον Μάιο του ’25, οι αντιδράσεις από την πλευρά των αυτοδιοικητικών παραγόντων ήταν έντονες, ακόμα και από παράγοντες της ΝΔ. Το εν λόγω συνέδριο υιοθέτησε μέχρι και ψήφισμα εναντίωσης. Κατά τη διάρκεια της περιόδου της διαβούλευσης, το σύνολο σχεδόν των αντιδράσεων κόπασε, περιορίστηκε σε επιμέρους πλευρές και πάντα σε θεσμικό επίπεδο.
Είναι χαρακτηριστικό πως στο μακρύ αυτό διάστημα της διαβούλευσης δεν υπήρξε (τουλάχιστον γνωστή σε εμάς) καμία απεύθυνση στον λαό και τους δημότες για οποιασδήποτε μορφής αντίδραση στον νέο Κώδικα, ούτε καν κατά τη διάρκεια της ψήφισης. Αυτό είναι ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζουν το ζήτημα οι συστημικές δυνάμεις και οι δυνάμεις της υποταγής και του συμβιβασμού, αναδεικνύοντας επίσης την υποχώρηση, στα όρια της ανυπαρξίας, των πάλαι ποτέ σημαντικών παρεμβάσεων της αντικαπιταλιστικής αριστεράς στους Δήμους της χώρας.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στη Βουλή για τον νέο Κώδικα, η προβολή του ζητήματος από τα ΜΜΕ ήταν περιορισμένη και αποσπασματική. Αυτό αποτελεί απόδειξη της σύμπνοιας ή της συμφωνίας του αστισμού στα βασικά επίδικα της συγκεκριμένης κατεύθυνσης που υπηρετεί η αλλαγή στην ΤΑ.
Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, πέρα από τις κορόνες για το θεαθήναι από την πλευρά της αντιπολίτευσης, αποκαλύφθηκε η αγωνία των αντιπολιτευτικών δυνάμεων (ΠΑΣΟΚ) για την κατοχύρωση και το μέλλον των εκλογικών τους επιτυχιών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Ειδικότερα για το ΠΑΣΟΚ, του οποίου το εκλογικό μέλλον δείχνει δυσοίωνο, η κατοχύρωση και η συντήρηση των θέσεών του στον συγκεκριμένο θεσμό αποκτά υπαρξιακά χαρακτηριστικά. Οι φιλοδοξίες και οι στόχοι αυτοί βρίσκονται στον αέρα, μιας και οι επόμενες εκλογές για την ΤΑ θα γίνουν το 2028, έπειτα από τις βουλευτικές εκλογές, και θα διεξαχθούν σε ένα εντελώς νέο πολιτικό περιβάλλον.
Αν το ΠΑΣΟΚ αγωνιά και έχει κάποιους όρους για να εξασφαλίσει την όποια παρουσία του στην ΤΑ, για τον ΣΥΡΙΖΑ το μέλλον είναι μάλλον ανύπαρκτο, μιας και βρίσκεται σε τροχιά διάλυσης. Το αν ο νέος πολιτικός φορέας του Τσίπρα καταφέρει να διεισδύσει στον θεσμό και τους μηχανισμούς της ΤΑ είναι μάλλον νωρίς να το προβλέψει κανείς. Ωστόσο, αποτελεί ένα δεδομένο για το μέλλον το προηγούμενο της περιόδου κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ του Τσίπρα ήταν και στην κυβέρνηση και στις μεγάλες Περιφέρειες, χωρίς να μπορέσει να εξασφαλίσει τη συνέχειά τους. Η παραπάνω πρόβλεψη σαφώς και δεν θέλει να μεταφέρει μηχανιστικά την περίοδο 2015-2019 στη σημερινή περίοδο.
Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στη στάση του ΚΚΕ στο συγκεκριμένο θέμα. Το ΚΚΕ κατακεραύνωσε εντός Βουλής τον νέο Κώδικα και, με αντίστοιχες ανακοινώσεις, τον κατήγγειλαν και οι δημοτικές του παρατάξεις, χωρίς όμως να κάνει (όπως ήταν αναμενόμενο) άνοιγμα του ζητήματος στον λαό. «Κρύφτηκε» πίσω από τις δύο απεργίες της ΠΟΕ-ΟΤΑ, που αφορούσαν τους συμβασιούχους των ΟΤΑ, χωρίς να ανοίξει το ζήτημα στους κατοίκους και τους δημότες. Για το ΚΚΕ, το ζήτημα της αλλαγής του τρόπου εκλογής των δημάρχων είναι σημαντικό, μιας και δεν είναι πλέον δεδομένο ότι θα συνεχίσει να έχει τους «κομμουνιστές» δημάρχους (Καισαριανή, Χαϊδάρι, Πετρούπολη), αλλά και το «πετράδι του στέμματος», τον Πελετίδη στην Πάτρα. Είναι δεδομένο πως, πλησιάζοντας οι δημοτικές εκλογές, θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει ό,τι καλύτερο μπορεί, χρησιμοποιώντας όλες τις μεθόδους, από συμβολικές κινητοποιήσεις για τοπικά θέματα, την κούφια «φιλολαϊκή» πολιτική και τη δυνατότητα της «αξιοποίησης» των συμβασιούχων, μέχρι και τη δυνατότητα πολιτικών κομπρεμί. Βέβαια, πριν φτάσουμε στις εκλογές, και οι «κομμουνιστές» δήμαρχοι θα κληθούν από την αρχή του 2027 να εφαρμόσουν τις διατάξεις του νέου Κώδικα, ειδικά στα ζητήματα της φορομπηξίας και των αλλαγών στο πλαίσιο των όποιων κοινωνικών παροχών έχουν απομείνει. Αναμένουμε, λοιπόν, να δούμε αν θα υπάρξει η πολιτική βούληση να σπάσουν τα όρια της πολιτικής απομόνωσης, καλώντας τον λαό να αντιδράσει με μαζικούς όρους στο συγκεκριμένο ζήτημα. Βέβαια, η μέχρι τώρα θητεία τους αποδεικνύει την υποταγή στην αστική νομιμότητα και την υπηρέτηση, «χωρίς τη θέλησή τους», της κατεύθυνσης που προτάσσει το σύστημα.
Όσον αφορά τις αντιδράσεις από τη μεριά των δημοτικών σχημάτων της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, ήταν υπαρκτές σε διακηρυκτικό επίπεδο, αλλά και πάλι πέρα και έξω από την προώθηση πρωτοβουλιών που θα επιχειρούσαν να ανοίξουν το ζήτημα στον λαό. Έτσι κι αλλιώς, εκτός εξαιρέσεων, τα δημοτικά σχήματα του συγκεκριμένου χώρου, μετά το «φούσκωμα» που έφερε το 2015, βρίσκονται σε αναδρομή, με τους δεσμούς τους με τον λαό που ζει στις γειτονιές να γίνονται όλο και λιγότεροι. Η πολιτική αδυναμία να ξεπεράσουν τη λογική της ανάθεσης, των παραγόντων και των δημοτικών συμβούλων, σε συνδυασμό με τη στρεβλή πολιτική κατεύθυνση, τα έχει οδηγήσει στο σημερινό πολιτικό αδιέξοδο, που εκφράζεται και στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Ο Νέος Κώδικας της ΤΑ είναι απέναντι στον λαό και τα προβλήματά του
Οι διατάξεις που περιγράφηκαν παραπάνω έρχονται να επιδεινώσουν τη θέση του λαού και να τον ποδηγετήσουν ακόμα περισσότερο, σύμφωνα με τις επιταγές της αστικής τάξης. Είναι λαθεμένο να δούμε τα ζητήματα που ανοίγει ο Κώδικας ξεκομμένα από τη συνολικότερη επίθεση του συστήματος.
Στο πολιτικό επίπεδο, ο Κώδικας φιλοδοξεί να αφοπλίσει ακόμα περισσότερο τον λαό, μετατρέποντας τους Δήμους σε έναν οργανισμό εχθρικό και αφιλόξενο για τους δημότες και τα λαϊκά προβλήματα. Ο θεσμός της ΤΑ, έχοντας στην πορεία των χρόνων απωλέσει τα άμεσα λαϊκά του χαρακτηριστικά και λειτουργώντας ήδη ως το «μακρύ χέρι» της κυβέρνησης και του συστήματος, με την εφαρμογή των συγκεκριμένων μέτρων θα αποκοπεί τελείως από τον λαό. Ας το δούμε πιο συγκεκριμένα:
Εκλογική διαδικασία
Ήδη από τους υφιστάμενους νόμους, η συμμετοχή λαϊκών σχημάτων γειτονιάς ήταν ένα έργο δύσκολο, με υψηλό κόστος και με τον πλήρη έλεγχο των οικονομικών από το κράτος. Με τις καινούργιες διατάξεις αυτό γίνεται ακόμα πιο δύσκολο, παρόλο που υποτίθεται ότι τα παράβολα μειώνονται, ο έλεγχος βαθαίνει και οι προϋποθέσεις δυσκολεύουν.
Το νέο εκλογικό σύστημα, πέρα από τη δυνατότητα προεκλογικού «κομπρεμί» που δίνει στις αστικές δυνάμεις, ενισχύει την αποπολιτικοποίηση της διαδικασίας. Πρόκειται για αποπολιτικοποίηση που καλλιεργείται εδώ και χρόνια («εδώ μιλάμε για τον Δήμο και όχι για πολιτικά»). Στο ίδιο πλαίσιο, ενισχύει το επιχείρημα της χαμένης ψήφου, αλλά και της αποστασιοποίησης των πολιτών από τη διαδικασία.
Η αντιδημοκρατική διαδικασία που περιγράψαμε για την εκλογή Δημάρχου από την πρώτη Κυριακή είναι στρεβλή, καθώς καταργεί για τον δημότη το δικαίωμα της «ελεύθερης» εκλογικής επιλογής. Κατοχυρώνει την αποπολιτικοποίηση της σχέσης του λαού με την τοπική αυτοδιοίκηση και τη μετατροπή της ακόμα περισσότερο σε σχέση συναλλακτική και συνδιαχειριστική, χωρίς κανένα περιθώριο λαϊκής οργάνωσης και διεκδίκησης. Εν τέλει μπορεί να κάποιος να πει ότι έρχεται να παραμορφώσει-ακυρώσει ακόμα και το αστικό «δικαίωμα» στην ελεύθερη ψήφο, αναγκάζοντας τον λαό να ψηφίζει μόνο ό,τι του επιτρέπει το σύστημα και όχι ό,τι οι δημότες θεωρούν ότι μπορεί να συμβάλλει στη διεκδίκηση και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους.
Λαϊκή στέγη
Από την 1/1/2027 ο λαός θα βρεθεί απέναντι σε ένα νέο τοπίο στις σχέσεις του με την ΤΑ. Η εφαρμογή των νέων φόρων για τα ακίνητα, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα που δίνεται στους Δήμους να αυξήσουν το ποσοστό τους κατά το δοκούν (ανάλογα με τις ανάγκες του Δήμου, sic), θα οξύνει ακόμα περισσότερο το πρόβλημα της λαϊκής στέγης. Η ανάγκη για στέγαση του λαού, από δικαίωμα, γίνεται ακόμα περισσότερο όνειρο απατηλό για τους εργαζόμενους και ειδικότερα για τους νέους και τις νέες…
Η κατάργηση της είσπραξης τελών μέσω των λογαριασμών ενέργειας και η μεταφορά της είσπραξης σε ειδικά ταμεία των Δήμων, με ετήσια χρέωση και με τη δυνατότητα 12 δόσεων (εάν εφαρμοστεί), καθώς και με την προσωποποιημένη χρέωση στον χρήστη του ακινήτου και την επιπλέον γραφειοκρατία που θα δημιουργηθεί, θα οξύνει ακόμα περισσότερο το πρόβλημα της κατοικίας. Αυτό θα γίνει τόσο λόγω της αύξησης του κόστους, όσο και λόγω της μείωσης της προσφοράς διαθέσιμων σπιτιών. Η εφαρμογή των νέων φόρων θα προστεθεί στην ακρίβεια που ροκανίζει το λαϊκό εισόδημα, οξύνοντας ακόμα περισσότερο το πρόβλημα.
Η κατάργηση δημοτικών οργανισμών
Η αναγκαστική κατάργηση των ΝΠΔΔ που επιβάλλει ο Νέος Κώδικας, σε πρώτη φάση, θα αναστείλει ή θα περιορίσει ακόμα περισσότερο τις κοινωνικές παροχές. Μια σειρά δραστηριοτήτων που «προσφέρονται» στους δημότες παρέχονται από τους οργανισμούς που έχουν ιδρύσει οι Δήμοι: δραστηριότητες αθλητικές, πολιτιστικές, ακόμα και κοινωνικές. Άρα, πώς θα παρέχονται αυτές στους δημότες; Τι θα συμβεί με τους εργαζόμενους που απασχολούν οι Δήμοι στο συγκεκριμένο κομμάτι; Ο Κώδικας έχει τη λύση: την ίδρυση ΑΕ από τους Δήμους, που θα παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες με εργαζόμενους, προφανώς, με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου, και με λειτουργία και κόστος ιδιωτικών επιχειρήσεων, το οποίο θα κληθεί να πληρώσει ο λήπτης των υπηρεσιών, δηλαδή ο δημότης.
Στο συγκεκριμένο ζήτημα είναι πολύ πιθανό έως βέβαιο ότι το κενό που δημιουργείται θα καλυφθεί από εταιρείες που θα προσφέρουν τις συγκεκριμένες υπηρεσίες για λογαριασμό των Δήμων. Ήδη συμβαίνει με τα voucher για τους παιδικούς σταθμούς.
Η κατάργηση των Πολεοδομιών από τους Δήμους και η μεταφορά τους στην Περιφέρεια θα δυσκολέψει ακόμα περισσότερο τη ζωή των δημοτών.
Η ανταποδοτικότητα - κατάργηση των δωρεάν παροχών
Η ανταποδοτικότητα είναι η μαγική λέξη που χρησιμοποιεί το σύστημα επιχειρώντας να κρύψει την κατάργηση των όποιων δωρεάν παροχών προς τον λαό. Αν στην υφιστάμενη κατάσταση σε πολλές δραστηριότητες ήδη ισχύει η πληρωμή, από τα τροφεία για τους παιδικούς σταθμούς μέχρι την πληρωμή των πολιτιστικών δραστηριοτήτων, στην καινούργια κατάσταση δεν θα υπάρχει το δωρεάν ούτε για αστείο.
Ο νομοθέτης, όμως, έχει σκεφτεί και τον τρόπο με τον οποίο θα «αλείψει λάδι στις πληγές» που θα δημιουργήσει στο κοινωνικό σώμα η κατάργηση ή η παροχή με αυξημένο κόστος των κοινωνικών παροχών. Έτσι, ανοίγει διάπλατα τον δρόμο σε «οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών», δηλαδή ΜΚΟ, να προσφέρουν αυτό το έργο. ΜΚΟ που μόνο μη κυβερνητικές δεν είναι και βέβαια όλες οι παροχές τους θα πρέπει να καλύπτονται από «χορηγίες».
Η χρήση δημόσιων χώρων
Η μεταφορά της αρμοδιότητας για την ενοικίαση και χρήση δημόσιων χώρων από τους Δήμους και τα Δημοτικά Συμβούλια σε ειδικές επιτροπές των Δήμων και στην Περιφέρεια, μακριά από τα μάτια του λαού, θα ευνοήσει τη χρήση των δημόσιων χώρων (πλατείες, πάρκα, παραλίες) προς όφελος του κεφαλαίου. Θα στερήσει από τον λαό ακόμα και την πρόσβαση για αναψυχή και ξεκούραση σε ανοιχτούς χώρους, αποθεώνοντας την «εμπορευματοποίηση» και την εκμετάλλευση των πάντων σε βάρος του λαού, ειδικά στις περιοχές που θεωρούνται φιλέτα για τη «βαριά βιομηχανία» του τουρισμού.
Για τους εργαζόμενους στους Δήμους
Είναι γνωστό πως ο τομέας των εργαζομένων στους ΟΤΑ είναι ένας από τους μεγαλύτερους στον δημόσιο τομέα. Είναι επίσης γνωστό πως πρόκειται για εργαζόμενους πολλών και διαφόρων ταχυτήτων, παρόλο που στους περισσότερους Δήμους, ειδικά οι υπηρεσίες που προσφέρονται στους δημότες είναι υποστελεχωμένες.
Από τους μόνιμους, στους συμβασιούχους, έως και τους εργαζόμενους που πληρώνονται με ΕΣΠΑ. Με μια τροπολογία της τελευταίας στιγμής, που ενσωματώθηκε στον Κώδικα, δίνεται σε μία από τις κατηγορίες των συμβασιούχων η δυνατότητα να συνεχίσουν να εργάζονται για μία πενταετία.
Η μη πρόβλεψη στον νέο νόμο για μονιμοποίηση των συμβασιούχων είναι σύμφυτη με τη λογική της κυβέρνησης για την κατάργηση της μονιμότητας στο δημόσιο. Άρα χιλιάδες συμβασιούχοι εργαζόμενοι στους ΟΤΑ θα συνεχίσουν να είναι όμηροι της εκάστοτε κεντρικής διοίκησης και των δημάρχων, κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη του νόμου Βορίδη και της επισφάλειας. Η παραχώρηση ακόμα περισσότερων τομέων που δραστηριοποιούνται οι Δήμοι στους εργολάβους θα χειροτερεύσει ακόμα περισσότερο τις συνθήκες για τους εργαζόμενους, ελαστικοποιώντας ακόμα περισσότερο της σχέσεις εργασίας και τις αμοιβές.
Σαν επίλογος
Χωρίς να είναι δεδομένο ότι ο Νέος Κώδικας θα εφαρμοσθεί εξ ολοκλήρου, καθότι μεσολαβούν οι εθνικές εκλογές και είναι πιθανόν πλευρές του να στρογγυλευθούν αν προκύψει διαφορετική κυβέρνηση χωρίς τη ΝΔ, έτσι ώστε να ευνοηθούν τμήματα των νέων διαχειριστών της εξουσίας. Άλλωστε είχε συμβεί και στο παρελθόν με τον νόμο του Παυλόπουλου του 2006 για την αυτοδιοίκηση, που πλευρές του άλλαξε το ΠΑΣΟΚ το 2010 όταν ανέλαβε την εξουσία. Να προσθέσουμε ότι κανένα από τα κόμματα της αντιπολίτευσης που έχουν τις προϋποθέσεις να αποτελέσουν τμήμα μιας επόμενης κυβέρνησης δεν δήλωσε ρητά στη Βουλή ότι θα καταργήσει τον συγκεκριμένο Κώδικα.
Όπως αναδείχθηκε από την προσπάθεια ανάλυσης του Νέου Κώδικα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ο χαρακτήρας του είναι βαθιά αντιδημοκρατικός, αντιλαϊκός, με αντιδραστικά χαρακτηριστικά, στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της αστικής κυριαρχίας πάνω στον λαό και τους εργαζόμενους. Έρχεται να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της αστικής τάξης και των αφεντικών της, άρα δεν τίθεται κανένα θέμα για «προτάσεις» βελτίωσης ή για να «μείνει στα χαρτιά». Το αίτημα πρέπει να είναι ένα, κατάργησή του και μόνο!
Από τον Σεπτέμβρη, ανάλογα βέβαια και με τις κεντρικές πολιτικές εξελίξεις, θα μπορούσε το συγκεκριμένο θέμα να αποτελέσει άξονα κίνησης και κοινής δράσης στις γειτονιές που παρεμβαίνουν οι δυνάμεις της αντίστασης και της διεκδίκησης. Η ανάδειξη των συνεπειών της εφαρμογής του Κώδικα στα ζητήματα εκείνα που θα επιδεινώσουν τη ζωή του λαού θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημείο επαφής με τον κόσμο της γειτονιάς.
Συνοπτικά, να τα ζητήματα που θα μπορούσαν να είναι οι άξονες πάλης:
- Αντιδημοκρατικός αντιδραστικός χαρακτήρας των αλλαγών στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, εκλογικό σύστημα, δημαρχοκεντρικό σύστημα, ασφυκτικός έλεγχος των οικονομικών, απαγορεύσεις στην αφισοκόλληση και την προπαγάνδα.
- Η επιβάρυνσης στο κόστος στέγασης για τον λαό, που θα προκύψει από τους νέους φόρους.
- Η ανταποδοτικότητα, το σύνολο των δραστηριοτήτων που παρέχουν οι Δήμοι δεν θα είναι πλέον δωρεάν (όσο δωρεάν είχε απομείνει) αναγκάζοντας τον λαό να βάλει βαθιά το χέρι στην τσέπη για μια σειρά πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες για τα παιδιά του.
- Το ξεπούλημα των δημόσιων χώρων, σε συνδυασμό με την αυτοχρηματοδότηση θα υποχρεώσει τους δημότες να πληρώνουν αντίτιμο ακόμα και για τον χρόνο της ψυχαγωγίας και της ξεκούρασης.
- Η περαιτέρω υποβάθμιση και ο διαχωρισμός των λαϊκών Δήμων από τους Δήμους προς τουριστική ανάπτυξη, μια και τα κονδύλια θα προωθούνται προς τους προνομιούχους Δήμους με άμεση απόδοση για το κεφάλαιο.
- Τέλος, αλλά όχι ότι είναι το λιγότερο σημαντικό, η παρέμβαση στους χιλιάδες συμβασιούχους των Δήμων που θα εξακολουθήσουν να ζουν στην επισφάλεια που το ίδιο το σύστημα δημιούργησε και προσδοκά να χρησιμοποιήσει για να τους χειραγωγήσει και να τους υποτάξει με την ιδιόμορφη ομηρία. Στην περίπτωση αυτή η προβολή του συνθήματος: μονιμοποίηση όλων των συμβασιούχων χωρίς όρους και προϋποθέσεις είναι η βάση μιας ειλικρινούς και ταξικής παρέμβασης.
ΝΖ
07/07/2026
