Τεχνητή Νοημοσύνη
Υποσχέσεις για ελεύθερο χρόνο και αφθονία, πραγματικότητα με απολύσεις, εντατικοποίηση και ελαστική δουλειά
4.800 απολύσεις ανακοίνωσε η Microsoft, πρόσθετα στους περίπου 3.000 «εθελοντικά» απολυμένους μέσα στη χρονιά και τους συνολικά 15.000 το 2025. Μέρος των απολυμένων θα μετακινηθούν στη νέα ανεξάρτητη εταιρία που θα αναλάβει τέσσερα στούντιο παιχνιδιών του Xbox, προκειμένου να δουλεύουν με πολύ χειρότερους όρους. Κάπως έτσι επιδιώκει η Microsoft «να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πελατών σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κλάδο», όπως έγραψε η επικεφαλής του τμήματος ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό που περιέγραψε, κάνοντας αναφορά και στην επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) αλλά διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται για «αντικατάσταση» θέσεων εργασίας, είναι η μεταφορά στην πλάτη των εργαζομένων της κρίσης που αντιμετωπίζει ολόκληρος ο κλάδος, καθώς οι προσδοκίες διαψεύδονται, οι μέτοχοι ανυπομονούν και ο ανταγωνισμός εντείνεται. Η μετοχή της Microsoft είχε νωρίτερα κατρακυλήσει κατά 21% σε ετήσια βάση, ενώ όλοι οι τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν ανακοινώσει δεκάδες χιλιάδες απολύσεις, μεταξύ άλλων και καθώς επενδύουν σε υποδομές σχετικές με την ΤΝ, δηλαδή data centers (κέντρα υπολογιστών), ενεργειακές υποδομές, δίκτυα, συστήματα ψύξης και μηχανολογικό εξοπλισμό. Παράλληλα, το Bloomberg εκτιμά ότι στους κλάδους των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και της πληροφόρησης, που χρησιμοποιούν πλατιά εργαλεία ΤΝ, οι θέσεις εργασίας μειώνονται φέτος κατά 28.000 κάθε μήνα.
Και δεν είναι μόνο οι υφιστάμενες θέσεις εργασίας. Έρευνα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ εντοπίζει ότι οι θέσεις για νέους εργαζόμενους που πιάνουν για πρώτη φορά δουλειά, μειώνονται δραματικά στους κλάδους όπου βρίσκουν εφαρμογή τα εργαλεία ΤΝ, δηλαδή κυρίως δουλειές γραφείου για αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Σ’ αυτούς τους κλάδους, σε αντίθεση πχ. με την αγροτική και βιομηχανική παραγωγή, τις κατασκευές και την εστίαση, η μείωση σε σχέση με το 2022 φτάνει το 16% στις ΗΠΑ, εντείνοντας την κατεύθυνση που παράγει η οικονομική αβεβαιότητα κι οι απαιτήσεις για περιορισμό των δαπανών. Ταυτόχρονα, το 68% των εργαζομένων δηλώνει ότι η χρήση ΤΝ αύξησε την «παραγωγικότητά» τους (όπως την εκτιμούν) και το 45% τις ώρες εργασίας τους.
Επίδραση όμως καταγράφεται και στις σχέσεις εργασίας, όπου η ΤΝ συναντά το καθεστώς περιστασιακής δουλειάς που γιγαντώθηκε την τελευταία δεκαετία και περιγράφεται ως «gig economy» (ορολογία που πηγάζει από τα «gigs», δηλαδή τις μεμονωμένες εμφανίσεις που κανονίζει πχ. ένα μουσικό συγκρότημα) ή «sharing economy» (οικονομία του «διαμοιρασμού» ή της «ανταλλαγής»). Κατά κανόνα με τη διαμεσολάβηση κάποιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας, ο εργαζόμενος αναλαμβάνει συγκεκριμένη σύντομη εργασία και αμείβεται ανάλογα. Αν μέχρι πριν λίγα χρόνια, αυτό το μοντέλο αφορούσε βασικά διανομείς και οδηγούς ταξί, σήμερα το 39% των εργαζομένων στις ΗΠΑ, περίπου 60 εκατομμύρια, δουλεύουν σαν «ανεξάρτητοι συνεργάτες» (freelancers) ή με συμβάσεις λίγων ημερών, ακόμα και λίγων ωρών. Ειδικά φέτος, καταγράφεται σημαντική αύξηση και στο πλήθος και στο είδος των εργαζομένων, με τις εταιρίες να αξιοποιούν και εργαλεία ΤΝ. Η σουηδική Klarna, μια ψηφιακή τράπεζα, ανακοίνωσε πως θα διατηρεί ελάχιστους μόνιμους υπαλλήλους και, με εργαλεία ΤΝ να αναλαμβάνουν τις απλές εργασίες, θα χρησιμοποιεί περιστασιακά εργαζόμενους του χρηματοπιστωτικού τομέα για να παρεμβαίνουν μόνο όταν χρειάζεται. Η αμερικάνικη Mercor, μια εταιρία εκπαίδευσης μοντέλων ΤΝ, χρησιμοποίησε περιστασιακά πέρσι πάνω από 30.000 γιατρούς, δικηγόρους και εξειδικευμένους ερευνητές ως «εξωτερικούς συνεργάτες» για να εκπαιδεύσουν συστήματα ΤΝ, κάνοντας τους τρεις 25χρονους ιδιοκτήτες της τους νεότερους «αυτοδημιούργητους» δισεκατομμυριούχους. Στις ΗΠΑ λειτουργούν πλατφόρμες που τροφοδοτούν νοσοκομεία με νοσηλευτές που ανταγωνίζονται για μια βάρδια. Εκατομμύρια εργαζόμενοι «με το κομμάτι», χωρίς σταθερό μισθό, ασφάλιση, άδειες, αποζημίωση απόλυσης, επίδομα ανεργίας, και χωρίς κανέναν περιορισμό στις ώρες δουλειάς.
Μέσα σ’ αυτή την πραγματικότητα, μόνο ως εικονική πραγματικότητα μπορούν να θεωρηθούν οι δηλώσεις του κύριου ιδιοκτήτη της Microsoft, δισεκατομμυριούχου Μπιλ Γκέιτς, ότι εξαιτίας της ΤΝ σε συνδυασμό με βελτιωμένα ρομπότ, «θα μπορείς να συνταξιοδοτείσαι νωρίτερα και να εργάζεσαι λιγότερες ημέρες»! Συμπυκνώνει μ’ έναν τρόπο τα αφηγήματα που σερβίρει το σύστημα για να κρύψει τις συνέπειες της λειτουργίας του, που τροφοδοτούν την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση: της επίθεσης σε κάθε εργατική κατάκτηση. Γνωρίζουν, δε, οι ιθύνοντες αυτού του συστήματος το πόσο αποκρουστικό έχει γίνει, γι’ αυτό και φτάνουν σε δηλώσεις όπως του Γκέιτς στην ίδια συνέντευξη, ότι «σε 20 χρόνια […] αυτό το καθαρά καπιταλιστικό πλαίσιο πιθανότητα δεν θα λειτουργεί πλέον».
Το «καπιταλιστικό πλαίσιο» έχει αποδειχτεί θνησιγενές εδώ και πάμπολλα χρόνια, σχεδόν απ’ την αρχή του. Ένα πλαίσιο που στηρίζεται στην εκμετάλλευση, παράγει ολοένα διευρυνόμενη ανισότητα, εκατομμύρια εξαθλιωμένων και καταστροφή σε πλανητικό επίπεδο. Αυτό καθόλου δεν σημαίνει ότι θα «μετασχηματιστεί» σε κάποια προοδευτική κατεύθυνση με βάση την τεχνολογία που αναπτύσσει. Αυτό που αναζητά το καπιταλιστικό-ιμπεριαλιστικό σύστημα είναι οι όροι της αναπαραγωγής του, που έχει προϋπόθεση την αποσυγκρότηση της εργατικής τάξης. Γι’ αυτό τη βομβαρδίζει με παραμύθια. Πριν ακριβώς 10 χρόνια, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ προπαγάνδιζε ότι η «4η βιομηχανική επανάσταση» (του αυτοματισμού και των ρομπότ) θα έδινε λύση στην αγιάτρευτη κρίση του συστήματος. Παρά την εναγώνια αναζήτηση «λύσεων», τίποτα από όσα μπορεί να παράξει αυτό το σύστημα δεν θα το βγάλει απ’ την κρίση· ούτε βέβαια η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ακριβώς επειδή αυτή η κρίση δεν είναι μόνο, ούτε κυρίως, οικονομική. Γι’ αυτό και η πιο αναπτυγμένη πρακτική χρήση της ΤΝ σήμερα βρίσκεται στα πεδία των μαχών, εκεί όπου ο ιμπεριαλισμός βυθίζεται ολοένα περισσότερο στις αντιθέσεις του. Ταυτόχρονα, βυθίζει όλους τους λαούς του κόσμου ολοένα περισσότερο στην εξαθλίωση, όσο κι αν μιλάει για «ευεξία» και «καλύτερες μέρες» που «θα» έρθουν. Αρκεί οι λαοί και η εργατική τάξη να παραμένουν στο παρασκήνιο.
